Prizren Hoşgörü Örneğidir

Prizren çok etnikli ve çok dinli yapısıyla ister Kosova ister de daha genişte sesini duyurmaya başaran bir şehirdir. Her tür olumsuzluklara, savaşlara rağmen dini ve etnik toleranslığın dimdik ayakta durduğu Prizren'den bağımsızlığın 6. Yılında sizlere bu toleranslık rüzgârından esintiler getirmeye kararlaştırdık. 3 farklı yerleşim yerinden Prizren merkez, Mushnikova ve Lubijda köylerinden seçtiğimiz konuşmacıları bir araya getirip sohbette bulunduk.

Türk, Sırp ve Boşnak konuşmacılarımız çoğunlukta olan Arnavut topluluğuyla ilişkilerden, azınlık topluluklar üyeleri arasındaki dostluklardan söz ederken bir konunun özellikle altını çizdiler "Prizren'in eşi-örneği yok ve en yaşanılır şehirdir". konuşmacılarımızın isimlerini vermeden röportajımızın özettini aktarıyoruz.

Mushnikova'dan Sırp konuşmacımız sohbete şöyle başlıyor:
"Köyümüzde 3 topluluk mensupları yaşıyor. Sırp, Arnavut ve Müslümanlar.  Hayatımız çok iyi geçiyor. :ok iyi anlaşıyoruz. Arnavutlar olsa da bir dil konuşuyoruz. Arnavutların sayısı en çok, Müslümanlar ve Sırpların sayısı yakındır. Sırplar yanı sıra Müslümanlar da göç ediyor. Müslümanlar sıcak bölgelere ve Batı ülkelere gidiyor. Savaştan önce Arnavut ve Sırp sayısı köyümüzde eşitti, Müslüman sayısı azdı  16 hane sadece vardı. Sırplar sözkonusu olunca okul ve iş olmadığı için gençler özellikle köyden gidiyor.
 
Lubijda köyünde Arnavutlar çoğunluğu oluştururken Boşnaklar ile sorunsuz bir hayat yaşanıyor. Bu köy sakini konuşmacımız konuşulan diller konusunda şöyle diyor:
 "Köyümüzde iki dil konuşuluyor. Boşnakça daha fazla konuşulduğunu da söyleyebilir. İnsanlar karşılaştığında kullandıkları dili fark etmiyor. Artık karışık evlilikler de oluyor. Bunun önemi büyük. Arnavut ve Boşnaklar arasında gerginlik veya ayrım hissedilmiyor."
 
Lubijda köyünde sadece Müslümanlar yaşarken Mushnikova'da Müslümanlar ve Ortodokslar iç içe yaşıyor. Dini bayramlarda da ziyaretler eksik olmuyor:
 "Biz Sırplar, Bayram için her eve olmasa da yakınlık hissettiklerimiz hem Arnavut hem Boşnak komşularımıza gidiyoruz. Onlara da bizim bayramlarımızı kutlamak için geliyorlar. Normal olarak kimimiz rakı, kimimiz bira kimiz de meyve suyu ikram ediyor veya içiyoruz. Bizde sanki bir halk gibiyiz. Gerçekten ayrım olduğunu bilmiyorum, ayrım aramızda gerçekten yok.
 
Böyle birlik içinde yaşayanları görürken insanın aklına hemen eski yaşanan ayrışmalar geliyor. Sırp konuşmacımıza neden ayrışmalar yaşandı sorduk:
"Neden ayrışmalar yaşandı bilmiyorum o siyasete karışmak istiyorum. Olaylara siyaset neden olduğunu diyebiliriz belki."
 
Prizren'de Arnavut, Türk Boşnak, Sırplar arkadaşlıklarını her şeye rağmen sürdürüyor. Prizren'den iki konuşmacımızın arkadaşı olan Türk konuşmacımız bu birlikteliği şöyle vurguluyor:
 "Biz, hiçbir zaman arkadaşlığımıza ara vermedik. Her zaman dostumuz dost bildik. Ne savaş ne siyaset bu konuda bizi etkileyemedi. Milliyetçilik ve yanlış siyaset bazı dostlukların ve hatta da ailelerin dağılmasına neden oldu. Bosna'da bu çok belirgindir. Prizren'de bunun en az etkisi hissedilmiştir. "

Türk konuşmacımıza gençlerin durumunu soruyoruz. Eskiden hemen hemen herkesin ortamdaki dilleri konuştuğunu belirtirken şimdi gençlerin anadilinden başka dilleri bilmediğine işaret ediyor. Bunun da eğitimden en fazla kaynaklandığına işaret ediyor.
Boşnak konuşmacımız da gençler sözkonusu olunca iyimser değil. Bizler gibi gençler arasında kaynaşmanın olmayacağını düşünen konuşmacımız bunun sebeplerin, şöyle açıklıyor:
"Çünkü, artık okullarda çok dil öğretme olayı yok. Artık okullarda bir topluluk diğer topluluğun dilini öğrenemiyor. Sadece İngilizce öğretilmeye özen gösteriliyor. Bizler birbirimizin dilini bildiğimiz için farklı ortamlarda bir araya geliyoruz ve arkadaşlık edebiliyoruz.  İleride belki gençler aralarında İngilizce konuşarak anlaşabilecekler."
 
Gençler sözkunusu olunca Sırplar en dezavantajlı durumda. Eğitim ve ekonomik durumun etkisi bu yönde çok büyük:
"Hepsi gitti. Çok az bir sayısı geri geldi. Gelmek isteyenler de engellerle karşılaşıyor. Eğitimden ötürü dönemiyorlar. Çocuklar büyüyor. Sırpça okul olmadığı için burada kalamıyor. İşsizlik de ayrı bir sorun Arnavutlara bile iş yok. "
 
Prizren çok etnikli ve çok dinli yapısıyla bir örneği teşkil ediyor. Konuşmacılarımıza bunun nedenini sorduk.
 
"Prizren hoşgörü şehridir benim için. Bu özelliği onun önemli olmasına neden oldu. Hoşgörü ile biliniyor. Sadece Prizren Kosova'da ve daha geniş eski Yugoslavya'da bununla bilinmemeli. Bu örneklerin çoğalması gerekiyor. Prizren'de birlikte hoşgörü içinde yaşamaya alıştık. Bunun korunması gerekir."

 Prizren ‘de hoşgörünün egemen olduğunu söyleyen Türk konuşmacımız sohbetimizin devamında şunu vurguladı:"Türk, Arnavut Boşnaklar arasında Prizren'de ayrım hemen hemen yoktur. Karışık evlilikler yapılıyor. Türkçe en fazla konuşulan dildir. Eski Prizrenlilerin hepsi mutlaka Türkçe bilir. Aile terbiyesi yüksek olduğu için insanlar arası ilişkiler sağlam zemindedir."

Muşnikovalı Sırp konuşmacımız da Prizren'deki serbest hareketi ve hoşgörüyü bizlere kendi özgü yaklaşımıyla anlatıyor:
"Prizren'e gittiğimiz zaman şadırvan'a gidiyorum . Biramı alıyorum, içiyorum kimse bakmıyor.  İster Arnavut, ister Sırp, Türk, Boşnak Rom ol, kim olursan ol kimse sana bakmaz. Özgürlük seviyededir. Diğer yerlerde duyduğum kadar böyle değil. Çok gezmiyorum ama duyduklarıma göre Prizren'deki serbestlik diğer bölgelerde yok."
 
Sohbetimiz de bu hoşgörüyle tamamlanıyor. Karşılıklı olarak her 3 dilde teşekkür ederek ve dostça el sıkışarak vedalaşıyoruz.