Rogatica Çarşısı'nın incisi Arnaudiye Camii yenilenmeyi bekliyor

Haber: Prepood
Türkçe ayrıntılı bilgi: M. Tevfik Yücesoy

- Bosna-Hersek'in ulusal anıtı olan ve yüzyıllardır Rogatica Çarşısı'nı süsleyen Arnaudije Camii'nin uzun zamandır beklenen yenileme çalışmaları, idari prosedürler nedeniyle erteleniyor.

- Vakıf Direktörü, bu proje için henüz inşaat onayı verilmediğini doğruladı. Ana projenin geliştirilmesine yönelik tüm faaliyetler daha önce tamamlanmış ve Türkçe'ye çevrilmiştir.

- Arnaudije'nin yenilenmesine ilişkin protokol, 2018 yılında Türkiye Cumhuriyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Bosna-Hersek İslam Birliği başkanları tarafından imzalandı. Yetkili makamlara resmi olarak inşaat onayı başvurusunda bulunuldu ve idari prosedürlerin hızla ilerlemesi bekleniyordu. Ancak, çalışmaların başlaması için gerekli koşullar henüz oluşturulmamıştır. Yenileme çalışmalarının amacı, caminin orijinal görünümünü geri kazandırmaktır.

- 2003 yılında, Bosna-Hersek Ulusal Anıtları Koruma Komisyonu, caminin bulunduğu alanı ve kalıntılarını ulusal anıt ilan etmeye karar vermiştir. Ulusal anıt, caminin bulunduğu alanı ve haremini de kapsamaktadır.

- Arnaudija'nın kesin inşa tarihi belirlenememekle birlikte, mahalle ile birlikte 1529-1558 yılları arasında inşa edildiği varsayılmaktadır. Cami ve mahallenin kurucusu Hüseyin Bey Arnautović'tir, bu nedenle halk arasında Arnautović Camii olarak da bilinir.

- Saraybosna'daki Gazi Hüsrev Bey Kütüphanesi'nde muhafaza edilen 23 Nisan 1558 tarihli vakfiyesinden, camiyi, MEK'i, tabhanayı, 21 dükkânı, bahçeli bir evi, bir hamamı, bir kervansarayı, üç değirmeni, mahalle için bir haddehaneyi ve bir su temin sistemini vakfettiği öğrenilmektedir. 

- ⁠Cami, Hüseyin Bey'in vakfiyesinde tanık olarak adı geçen mimar Yusuf tarafından inşa ettirilmiştir.

- Arnaudija, 1938 yılında çatısız alanı küçültülerek kiremitle kaplanması ve pencerelerinin değiştirilmesiyle özgünlüğünü yitirmiş, sadece minare eski görünümünü korumuştur.

- II. Dünya Savaşı sırasında, 1943 yılında diğer Rogatica camileriyle birlikte Arnaudija da yanmıştır. 1992 yılında tamamen yıkılarak aynı kaderi yaşadı ve kalıntıları bulunduğu yerden alındı. Böylece, saldırı sırasında hapsedilen, öldürülen ve evlerinden sürülen Rogatica Boşnaklarının varlığına dair hiçbir iz kaybolmasın…

- Bosna-Hersek'teki birçok Rogatica sakini ve diaspora, 2007'de Šadžaudin ( Şacauddin/ Çarşı) Camii'nin restorasyonunun ardından Arnaudija'nın da savaş öncesi tanınabilir görünümüne kavuşmasını heyecanla bekliyor.

📝 
*Rogatica*, Bosna-Hersek’in doğusunda, *Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska)* entitesine bağlı bir kasaba ve belediyedir. *Sarajevo’nun yaklaşık 60 km doğusunda* yer alır.

*Temel Bilgiler:*
- *Nüfus (2023 tahmini):* Yaklaşık 10.000
- *Yüzölçümü:* 645 km²
- *Etnik yapı:* 1991'de nüfusun çoğu *Boşnak (Müslüman)* idi; savaş sonrası büyük demografik değişiklikler oldu, bugün çoğunlukla *Sırplar* yaşar.

*Tarihi ve Kültürel Yapı:*
- Osmanlı döneminde önemli bir *kaza (ilçe)* merkeziydi.
- Kasabada Osmanlı dönemine ait *camiler, köprüler ve hamamlar* vardı, ancak 1992-1995 savaşında büyük kısmı tahrip edildi.
- En bilinen eserlerden biri *Rogatica Ulu Camii* idi; savaşta yıkıldı.

*1992-1995 Bosna Savaşı:*
- Rogatica, savaşta *Boşnak sivillere yönelik ciddi insan hakları ihlallerine* sahne oldu.
- Birçok cami yıkıldı, Boşnak nüfusun çoğu göçe zorlandı.
- *Uluslararası Ceza Mahkemesi* bazı olaylarla ilgili soruşturma yürüttü.

*Bugün:*
- Ekonomi tarım ve ormancılığa dayalı.
- Kültürel yeniden inşa yavaş ilerlemektedir.
- Bazı Boşnak aileler geri dönmeye çalışsa da dönüş oranı düşüktür.

İşte Rogatica ile ilgili daha ayrıntılı bazı başlıklar:

*1. Tarihî Şahsiyetler:*

- *Mehmed Pasha Rogatić:* Osmanlı döneminde bu bölgeden çıkan ve devlet kademelerinde görev alan önemli isimlerden biri olduğu rivayet edilir, ancak kaynaklar sınırlıdır.

- *Rogatica Meşhurları:* Osmanlı döneminde bölgede kadılık, müderrislik ve şeyhlik yapmış yerel âlimler bulunmaktaydı. Ancak isimleri savaşlar ve arşiv tahribatı nedeniyle kısıtlı şekilde ulaşılabiliyor.

*2. Savaş ve Yıkım:*

- *Boşnaklara Yönelik Saldırılar (1992-1995):*
  - Rogatica ve çevresinde yüzlerce Boşnak sivil katledildi.
  - Kadınlara yönelik sistematik tecavüz suçları işlendi.
  - Camilere, mezarlıklara ve diğer İslami yapılara büyük zarar verildi.
  - Rogatica yakınındaki *Karacoz köyü*, soykırım suçlarının işlendiği yerlerdendi.

*3. Camiler:*

- *Rogatica Ulu Camii:* 16. yüzyılda inşa edilmişti. 1992’de tamamen yıkıldı. Yeniden inşa girişimleri kısıtlı ilerlemektedir.

- *Mezarlıklar:* Savaş öncesi birçok Osmanlı mezarlığı mevcuttu. Bir kısmı yok edildi, bir kısmı tahrip edilmiş hâlde korunuyor.

*4. Geri Dönüş ve Günümüz Durumu:*

- Bosna Savaşı sonrası bölgedeki Boşnak nüfusun çoğu mülteci olarak başka yerlere yerleşti.