Sancak’ın Gazisi ve Şehidi: Molla Yakup Efendi Kardoviç

1869 yılında bugünkü Karadağ’ın Rožaje şehrinde Kardović ailesinde dünyaya geldi. Babası Molla Ahmet, annesi ise Bijelo Polje’li Nurka (Hubanić) idi. Orta boylu, geniş omuzlu; koyu gözlü ve belirgin elmacık kemikli yuvarlak yüzlüydü. Aklaşmış gür sakalı, belirgin kaşları ve başındaki sarığı ona vakur ve gizemli bir ifade kazandırıyordu.

Döneminin Rožaje ve çevresindeki en eğitimli şahsiyetlerinden biriydi. Ana dili Boşnakçanın yanı sıra Arapça, Farsça, Türkçe, Arnavutça, Almanca, İtalyanca ve Makedonca olmak üzere yedi dili daha konuşabiliyordu. İlk dinî eğitimini ailesinden aldı. Sıbyan mektebi ve rüşdiyeyi Bijelo Polje’de, Büyük Medrese’yi ise Skoplje’de tamamladı. Mezuniyetinin ardından Berane’de askerî imam olarak görev yaptı.

Balkan Savaşları ve Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesinden sonra bir süre İpek (Peć) ve çevresinde imamlık yaptı. Bu dönemde Kosova’nın önde gelen isimleriyle tanıştı: Isa Boletini, Hasan Prishtina, Bajram Curri ve diğerleri.

İlk eşi Balotićli Hacıçka idi (doğum sırasında vefat etti). Daha sonra Godovo’dan Malića Dazdarević ile evlendi. Bu evlilikten Suljo adında bir oğlu ve iki kızı dünyaya geldi.

Sandžak (Sancak) ve Novi Pazar’ın Müdafaası

1924 yılının Kasım ayında Šahovići ve Pavino Polje’de yaşanan saldırıların ardından Sandžak halkı büyük korku içindeydi. Mula Jakup, Rožaje ve Biševo halkının haklarını savunarak Belgrad’daki yetkililere başvurularda bulundu ve halkını korumaya çalıştı.

II. Dünya Savaşı sırasında Rožaje, İtalyan işgal bölgesine dâhil edildi. Bu dönemde Mula Jakup, Boşnak-Müslüman halkı Çetnik saldırılarından korumak amacıyla yerel savunma birlikleri organize etti. Aćif-efendija Hadžiahmetović’in daveti üzerine Novi Pazar’ın savunmasına katıldı ve Sandžak ile Kosova’dan binlerce gönüllünün gelişini koordine etti.

Çatışmalarda yakın akrabalarını kaybetmesine rağmen sivillerin korunmasına öncelik verdi. Novi Pazar’ın savunması sırasında yüzlerce yerel Sırp sivili de koruma altına alarak güvenli şekilde tahliyelerini sağladı. Aynı kararlılığı Sjenica’da ve Rožaje’de de gösterdi; Ocak 1943’te Draža Mihailović komutasındaki Çetnik saldırılarına karşı direnişi yönetti.

Tutuklanması ve Öldürülmesi

11 Şubat 1945’te, 76 yaşındayken tutuklandı. Hakkındaki suçlama, halkını şiddet ve katliamdan korumuş olmasıydı. Aynı gün, evinden yaklaşık 150 metre uzaklıkta çok sayıda darbe ve yara iziyle öldürüldü. Cenazesi sıkı gözetim altında defnedildi; Rožaje adeta kuşatma altındaydı.

Silah arkadaşlarından ve gönüllülerden çekinildiği için cenazeye katılım sınırlandırıldı. Ailesi büyük bir acı yaşadı. Çocukları Suljo, Rabija (Raba), Fatima, Aiša, Taha ve Esma bu ağır trajedinin ardından hayata tutunmaya çalıştı.

Mula Jakup Kardović, Sandžak’ın gazisi ve şehidi olarak; zor zamanlarda sivilleri koruyan, merhameti ve cesaretiyle hatırlanan bir şahsiyet olarak anılmaktadır. Hayatı ve mücadelesi, Rožaje ve Sandžak Boşnakları arasında nesilden nesile aktarılmaktadır.

“Büyükler ölmez; halkları yaşadıkça onlar da yaşar. Sandžak’ın gazileri ve şehitleri de milletinin hafızasında yaşamaya devam edecektir.”

(Besim Agić’in “Znameniti Bošnjaci rožajskog kraja” adlı el yazmasından)

***

M.Tevfik Yücesoy’un kaleminden Sancak’ın Gazisi ve Şehidi
Molla Yakup Efendi Kardoviç’e  

1869’da bir sabah,
Rožaje’nin serin dağ rüzgârında
bir çocuk doğdu Kardović ocağına.
Adını Yakup koydular,
dua ile büyüdü,
emanet bilinciyle serpildi omuzları.

Babası Molla Ahmet’ti,
annesinin yüreği Nurka;
ilmi ninni, ahlâkı ekmek bildi.
Aklaşmış sakalına düşmeden yıllar
çoktan düşmüştü gönlüne milletinin hüznü.

Yedi dili konuşurdu,
ama en çok mazlumun dilini anlardı.
Akova’da ilmi tattı,
Üsküp’te derinleşti,
Berane’de askerin duası oldu.

Sonra zaman kırıldı,
haritalar değişti, sancılar büyüdü.
Peć sokaklarında
bir imamın sesi yankılandı:
“Zulüm geçicidir, adalet baki.”

Omuz omuza verdi nice isimle;
Isa Boletini,
Hasan Prishtina,
Bajram Curri…
Ama onun en büyük rütbesi
merhametti.

Sancak yanarken 1924’te,
Šahovići’nin dumanı göğe yükselirken,
o korkuya değil, vazifeye yürüdü.
Bir elinde dua,
bir elinde dirayet,
halkının önünde dimdik durdu.

II. Dünya Harbi’nde
Novi Pazar’ın taşları
onun adımlarını tanıdı.
Aćif-efendija Hadžiahmetović çağırdığında
tereddüt etmedi.
Dağlardan inen gönüllüler
onun sözüyle saf tuttu.

Sjenica’da rüzgâr sertti,
Rožaje’de geceler pusluydu.
Draža Mihailović’in gölgesi düşerken toprağa,
Yakup Efendi
yalnız Müslüman’ı değil,
Sırp komşusunu da korudu.
Çünkü onun nazarında
can, Allah’ın emanetiydi.

Yakınlarını toprağa verdi,
ama öfkeyi yüreğine koymadı.
Bir gaziydi;
ama kılıcından önce kalbi keskin.

11 Şubat 1945…
Yetmiş altı yaşında
bir evden alınan bir ömür.
Yüz elli metre ötede
kanla yazıldı kaderi.
Yirmi yedi yara
bir milletin bağrına açıldı sanki.

Cenazesi sessizdi,
sokaklar yasaklı,
Rožaje kuşatma altında.
Ama gökler serbestti;
dualar yükseldi arşa.

Suljo’nun gözyaşı,
Rabija’nın suskunluğu,
Fatima’nın sabrı,
Aiša’nın duası,
Taha’nın vakarı,
Esma’nın yetim bakışı…
Bir babanın şehadetiyle büyüdü.

Ey Molla Yakup Efendi Kardoviç,
Sancak seni gazisi bilir,
şehidi anar.
Adın, dağlara çarpıp yankılanan bir ezgi gibi
nesilden nesile dolaşır.

Çünkü büyükler ölmez;
onlar halklarının hafızasında yaşar.
Ve sen,
Rožaje’nin sabah ezanında,
Novi Pazar’ın taşında,
Sjenica’nın rüzgârında
hâlâ dimdik ayaktasın.

Merhametinle.
Cesaretinle.
Ve şehadetinin nuruyla.