*Sancak’ın kanlı acı levhası: Hadžet (Hacet)* – Mufassal İnceleme

*Hazırlayan: M. Tevfik Yücesoy_*

Kaynaklar: Yerel gazeteler, Meşihat kaynakları ve tashihten geçirilen Chatcpt

*1. Tarihî Arka Plan*
*Hadžet*, Sırbistan’ın güneybatısında, *Boşnak nüfusun yoğun olduğu Sancak bölgesindeki Novi Pazar* şehrinde yer alır. II. Dünya Savaşı'nın sonunda, *Yugoslav partizanlarının* (komünist Tito’ya bağlı güçler) kontrolü ele geçirmesiyle birlikte, bölgede Boşnak Müslümanlara yönelik sistematik infazlar, katliamlar başlamıştır.

- *1945 yılında*, özellikle *din adamları, müderrisler, aydınlar ve kanaat önderleri*, hiçbir yargılama yapılmadan *Hadžet’te infaz edilmiştir.*
- İnfazlar gece vakti gizlice yapılmış, cesetlerin gömüldüğü yerler *belirsiz tutulmuş*, böylece *izlerin silinmesi hedeflenmiştir.*

*2. Katliamın Boyutu ve Kurbanlar*
- Resmî rakamlar sunulmasa da, yerel tarihçilere ve tanıklara göre *yüzlerce Boşnak öldürülmüştür.*
- Aralarında *Sancak’ın en tanınmış ulemasından olan Alim efendi, müftüler, hâkimler ve siyasetçiler* de vardır.
- Bu insanlar, *“işbirlikçi”, “gerici”, “dinci”* gibi yaftalarla hedef alınmış; *aslında hedef dinî kimlik ve entelektüel Boşnak varlığıydı.*

*3. Hadžet’in Sembolik Anlamı*
Hadžet, *Boşnak halkı için bir “toplu mezar alanı”* ve aynı zamanda:
- *Komünist zulmün simgesi*,
- *Boşnak ulusal hafızasının acı noktası*,
- - *Devletsiz kalmanın ve korumasız bırakılmanın trajedisi* olarak görülmektedir.

Bugün bile, Hadžet kelimesi, Boşnaklar arasında *“unutulmaması gereken adalet yarası”* olarak kullanılmaktadır.

*4. Boşnak Ulusal Konseyi (BNV) ve Tartışmalar*
*BNV (Bošnjačko nacionalno vijeće)*, Sırbistan’daki Boşnakların kültürel, dilsel ve tarihî haklarını temsil eden resmî kurumdur.

Ancak:
- Hadžet konusunda *yeterince aktif davranmadığı*,
- *Devletle ilişkilere zarar vermemek adına sessiz kaldığı*,
- *Resmî anma programlarının yetersiz ve pasif olduğu* gibi eleştiriler BNV’ye yöneltilmektedir.

Bazı STK’lar ve bağımsız Boşnak aydınlar, BNV’nin bu tavrını, *“Boşnak ulusal hafızasına ihanet”* olarak yorumlamaktadır.

*5. Günümüzdeki Durum*
- *Hadžet’te sembolik bir anıt* ve sınırlı bir *anma levhası* bulunsa da, bölge hâlâ *resmî olarak bir “soykırım alanı” veya “toplu mezar” olarak tanınmamıştır.*
- Anma törenleri genellikle *sivil inisiyatiflerce* düzenlenmekte, bazen yerel yöneticiler de katılsa da devlet düzeyinde resmiyet taşımamaktadır.
- Anıtlaştırma girişimleri *Sırbistan devleti tarafından çeşitli şekillerde engellenmekte*, kimi zaman da *mimari gerekçelerle izin verilmemektedir.*

*6. Hadžet’in Geleceği ve Hafıza Politikası*
Hadžet'in Boşnak halkı için:
- *Tarihle yüzleşmenin kaçınılmaz bir parçası*,
- *Kimlik ve aidiyet bilincini diri tutan bir merkez* olması gerektiği savunuluyor.

Birçok akademisyen ve tarihçi, *Hadžet’in Srebrenitsa kadar önemli olduğunu* ancak uluslararası kamuoyunda yeterince bilinmediğini vurguluyor.

*Hadžet Katliamı* ve Boşnakların hafızasında bıraktığı derin izler, her yıl düzenlenen anma törenleriyle yaşatılmaktadır. Bu törenler, hem kurbanların hatırasını onurlandırmak hem de kolektif hafızayı diri tutmak amacıyla düzenlenmektedir.

Anma Törenleri: “Pohod na Hadžet” ve Şehit Duası

Her yıl 4 Eylül'de, Novi Pazar'da *“Pohod na Hadžet”* adıyla bilinen anma yürüyüşü ve dua programı düzenlenmektedir. Bu etkinlikler, *Sırbistan İslam Birliği Meşihatı* ve *Boşnak Kültürel Topluluğu (BKZ)* tarafından organize edilmektedir.

- Tören, *Novi Pazar İslam İlimleri Fakültesi* önünden başlar ve *Hadžet* bölgesine kadar yürüyüşle devam eder.
- Katılımcılar, Boşnak bayrakları ve dini semboller taşıyarak, *şehitler için dua eder* ve *toplu Kur'an tilaveti* gerçekleştirilir.
- Bu etkinlikler, *Boşnakların kolektif hafızasını canlı tutmak* ve *adalet arayışını sürdürmek* amacıyla düzenlenmektedir. [1]

Kurban Listeleri ve Anıt Çalışmaları

Hadžet'te infaz edilen Boşnakların tam sayısı ve kimlikleri konusunda kesin bilgiler bulunmamakla birlikte, yerel tarihçilere göre *1945 yılında 2.000'den fazla Boşnak*, yargısız infazlarla Hadžet'te öldürülmüştür. [2]

*SDA Sandžak* gibi siyasi partiler ve sivil toplum kuruluşları, Hadžet'in *Boşnaklar için kutsal bir mekân* olarak tanınması ve *resmî bir anıt mezar* haline getirilmesi için çağrılarda bulunmaktadır. Ancak, bu talepler henüz resmî makamlar tarafından karşılık bulmamıştır.

Anıt ve Hafıza Mekânı Girişimleri

Hadžet'in resmî bir anıt alanı haline getirilmesi yönündeki girişimler, çeşitli engellerle karşılaşmaktadır. Sırbistan'daki siyasi ve toplumsal dinamikler, bu tür hafıza mekânlarının oluşturulmasını zorlaştırmaktadır. Ancak, sivil toplum kuruluşları ve Boşnak toplumu, Hadžet'in *soykırım kurbanlarını anma alanı* olarak tanınması için çabalarını sürdürmektedir.

Hadžet’in Geleceği

Hadžet, Boşnaklar için sadece bir tarihî olayın anısı değil, aynı zamanda *adalet arayışının ve kimlik mücadelesinin* sembolüdür. Bu nedenle, Hadžet'in resmî olarak tanınması ve anıtlaştırılması, Boşnak toplumunun kolektif hafızası ve kimliği açısından büyük önem taşımaktadır.

Bu bilgiler ışığında, Hadžet'in tarihî ve toplumsal önemi daha iyi anlaşılabilir.

Alıntılar:

1. Anadolu Ajansı: www.aa.com.tr/ba/balkan/obilje%C5%BEena-godi%C5%A1njica-strijeljanja-bo%C5%A1njaka-na-had%C5%BEetu-/1246347?utm_source

2. SDA Sandžaka: www.sda.rs/vijesti/1508-hadzet-je-simbol-stradanja-bosnjaka.html?utm_source