Sarafix’in mucitlerinden Enes Baralić hayatını kaybetti

Bosna Hersek’in başkenti Saraybosna’da, savaş ve kuşatma yıllarında binlerce yaralının tedavisinde kullanılan ünlü Sarafix dış fiksatörünün geliştiricilerinden Enes Baralić, 85 yaşında hayatını kaybetti.

 

Baralić’in cenaze namazı bugün saat 14.00’te Saraybosna’daki Vlakovo Şehir Mezarlığı’nda kılınacak.

 

Uzun yıllar Energoinvest şirketinde yöneticilik yapan makine mühendisi Enes Baralić, Sarafix’i ortopedi uzmanları Şükrü Djozić ve Raib Salihefendić ile birlikte geliştirdi.

 

 

Bosna Hersek Savaşı ve Saraybosna kuşatması sırasında sağlık kuruluşları büyük bir yük altında çalışıyordu. Yaralıların önemli bölümünü kurşun ve şarapnel nedeniyle oluşan uzuv yaralanmaları oluşturuyordu. Savaş şartlarında uzuv yaralanmalarının tüm yaralanmaların yaklaşık yüzde 70’ini oluşturduğu belirtiliyor.

 

Saraybosna Genel Hastanesi’nde bulunan dış fiksatör stokunun savaşın ilk döneminde tükenmesi üzerine Djozić ve Salihefendić, kendi şartlarına uygun bir dış fiksatör geliştirmeye karar verdi. Bu çalışmaya, Energoinvest’te yönetici olarak görev yapan makine mühendisi Enes Baralić de katıldı.

 

Üçlü tarafından geliştirilen ve “Saraybosna Savaş Fiksatörü” (Sarafix) adı verilen ilk örnek, Haziran 1992’nin başlarında üretildi.

 

Sarafix, uzun kemik kırıklarının tedavisinde kullanılan basit ancak savaş koşullarında son derece önemli bir dış fiksasyon sistemi olarak binlerce yaralının tedavisinde kullanıldı.

 

 

Sarafix’in üretimi, savaş sırasında Energoinvest bünyesindeki Etas-Valves tesislerinde gerçekleştirildi. Savaş yıllarında 4 binden fazla fiksatör üretildiği belirtiliyor.

 

Kesin sayının tespit edilememesinin nedeni ise fiksatörlerin tedaviler tamamlandıktan sonra yeniden sterilize edilerek başka yaralılarda tekrar kullanılmasıydı.

 

Saraybosna’da geliştirilen cihaz yalnızca başkentte değil, Bosna Hersek’in Mostar, Goražde ve Zenica gibi kentlerinde de kullanıldı. Bazı fiksatörlerin kuşatma altındaki Saraybosna’dan “Umut Tüneli” üzerinden diğer bölgelere ulaştırıldığı, farklı doktorların da Sarafix’i örnek alarak benzer sistemler geliştirdiği aktarıldı.

 

 

Sarafix’in mucitleri, savaşın son dönemlerinde gerçekleştirdikleri bu buluşla uluslararası alanda da ödüllendirildi. Üç isim, 1995 yılında Brüksel’de, 1996 yılında ise Cenevre’de düzenlenen inovasyon fuarlarında altın madalya kazandı.

 

Saraybosna Belediyesi de savaş sırasında binlerce insanın hayatının kurtarılmasına katkı sağlayan bu buluşun arkasındaki üç isme, 2001 yılında Saraybosna’nın 6 Nisan Ödülü’nü (Šestoaprilska nagrada) verdi.

 

Enes Baralić’in vefatıyla, Saraybosna’nın savaş yıllarında tıp ve mühendisliğin imkânsızlıklar içerisinde ortaya koyduğu önemli çalışmalardan biri olan Sarafix’in üç mucidinden biri daha hayatını kaybetmiş oldu.

 

Merhuma Allah’tan rahmet, ailesine ve Bosna halkına sabırlar diliyoruz.