Saraybosna Şehir Günü – 6 Nisan: Bombalanma ve kurtuluşun tarihi

(Mufassal haber :M.Tevfik Yücesoy)

6 Nisan, Saraybosna için çok sayıda önemli olayın yaşandığı, anlam yüklü bir tarihtir. Bu tarih aynı zamanda şehrin resmi günü olarak kutlanır.

II. Dünya Savaşı dönemi

6 Nisan 1941’de, Yugoslavya’nın Mihver Devletleri tarafından işgali kapsamında Saraybosna bombalandı. Aynı gün savaşın başlamasıyla birlikte Yugoslavya Krallığı yönetimi Belgrad’dan çekilerek Saraybosna’ya doğru kaçtı. Ancak kısa süre sonra ülke teslim oldu ve Saraybosna, Nezavisna Država Hrvatska’nın kurulması (NDH) sınırları içinde, fiilen Alman işgali altına girdi.

Dört yıl sonra, 6 Nisan 1945’te Saraybosna bu kez kurtuluşu yaşadı. Yugoslav Halk Ordusu birlikleri (2., 3. ve 5. kolordular ile çeşitli tugaylar) tarafından yürütülen operasyon sonucunda Alman ve NDH güçleri yenilgiye uğratıldı ve şehir özgürlüğüne kavuştu. 10 Nisan’a kadar çevredeki Visoko, Kakanj ve Busovača da kurtarıldı.

1941–1945 yılları arasındaki antifaşist mücadelede Saraybosna’dan 10.961 kişi hayatını kaybetti.

1992–1995 Bosna Savaşı

6 Nisan, modern tarihte de trajik bir anlam taşır. 6 Nisan 1992’de, Avrupa Topluluğu Bosna-Hersek’in bağımsızlığını tanıdığı gün, Saraybosna’ya yönelik saldırılar başladı ve Saraybosna Kuşatması süreci fiilen başladı.

Bu kuşatma, modern tarihin en uzun kuşatmalarından biri oldu. 1992–1995 yılları arasında şehirde:
•     11.541 sivil hayatını kaybetti
•     Bunların 1.598’i çocuktu
•     Büyük çaplı yıkım ve kültürel miras kaybı yaşandı

Savaş sürecinde Srebrenitsa Soykırımı ve Markale katliamları gibi olaylar yaşandı. Bunun ardından NATO, “Operation Deliberate Force” kapsamında müdahale etti.

Savaşın sonu

Savaş, Dayton Anlaşması ile sona erdi. Anlaşma:
•     21 Kasım 1995’te ABD’nin Dayton kentinde müzakere edildi
•     14 Aralık 1995’te Paris’te imzalandı

Daha önce, 18 Mart 1994’te imzalanan Washington Anlaşması ile Boşnaklar ve Hırvatlar arasında ittifak yeniden kurulmuş ve Bosna-Hersek Federasyonu oluşturulmuştu.

6 Nisan, Saraybosna için hem acının hem de direnişin sembolüdür. Bu yüzden Saraybosna Şehir Günü sadece bir kutlama değil, aynı zamanda tarihsel hafızayı yaşatma günüdür.

Notlarım:

Saraybosna Tarihi

Saraybosna, Balkanlar’ın en önemli tarihî ve kültürel merkezlerinden biridir. Farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan şehir, yüzyıllar boyunca Doğu ile Batı’nın kesişim noktası olmuştur.

Erken dönem ve Osmanlı öncesi

Saraybosna’nın bulunduğu bölgede yerleşim tarihi antik çağlara kadar uzanır. Roma döneminde burada küçük yerleşimler vardı. Orta Çağ’da ise bölge, Bosna Krallığı’nın bir parçasıydı.

Osmanlı dönemi (1463–1878)

Saraybosna’nın gerçek anlamda şehirleşmesi, Osmanlı’nın Bosna’yı fethi ile başladı. Şehrin kurucusu kabul edilen İsa Bey İshakoviç, burada camiler, hanlar, hamamlar ve çarşılar inşa ettirdi.

Daha sonra Gazi Hüsrev Bey döneminde Saraybosna büyük bir gelişim gösterdi. Onun yaptırdığı:
•     Gazi Hüsrev Bey Camii
•     medrese, kütüphane ve bedesten şehrin kültürel kimliğini şekillendirdi.

Bu dönemde Saraybosna:
•     önemli bir ticaret merkezi oldu
•     çok kültürlü bir yapıya kavuştu (Müslümanlar, Ortodokslar, Katolikler ve Yahudiler birlikte yaşadı)

Avusturya-Macaristan dönemi (1878–1918)

1878’de Berlin Kongresi sonrası Saraybosna, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu yönetimine geçti.

Bu dönemde şehir:
•     Batı tarzı mimari ile tanıştı
•     tramvay, modern yollar ve kamu binaları inşa edildi

I. Dünya Savaşı’nın başlangıcı

Saraybosna, dünya tarihinin en önemli olaylarından birine sahne oldu:
28 Haziran 1914’te Franz Ferdinand, Gavrilo Princip tarafından öldürüldü. Bu olay, I. Dünya Savaşı’nın başlaması için kıvılcım oldu.

Yugoslavya dönemi (1918–1992)

Saraybosna, I. Dünya Savaşı sonrası kurulan Yugoslavya Krallığı ve daha sonra Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti içinde yer aldı.

Bu dönemde:
•     şehir sanayileşti
•     1984’te 1984 Kış Olimpiyatları düzenlendi

Bosna Savaşı ve kuşatma (1992–1995)

Bosna-Hersek bağımsızlığını ilan ettikten sonra savaş başladı.
Saraybosna Kuşatması sırasında şehir:
•     yaklaşık 4 yıl kuşatma altında kaldı
•     yoğun bombardımana maruz kaldı
•     binlerce sivil hayatını kaybetti

Günümüz Saraybosna’sı

Bugün Saraybosna:
•     Bosna-Hersek’in başkenti
•     kültür, eğitim ve turizm merkezi
•     farklı dinlerin ve kültürlerin birlikte yaşadığı bir şehir olarak bilinir.

*Şehirde aynı sokakta cami, kilise ve sinagog görebilmek mümkündür. Bu nedenle Saraybosna’ya sıkça “Avrupa’nın Kudüs’ü” denir.*