Şehit İmamlar: Hidayet-ef. Elkaz ve Hamed-ef. Hero

- Resmi olarak, HVO ve HV'nin Prozor'daki Boşnaklara ve Prozor'un çevresindeki köy ve yerleşim yerlerine yönelik saldırısı Ekim 1992'nin sonlarında başladı. Bunu, sürgün, yakma, tecavüz, vahşice öldürme, işkence, dini yapıların yıkılması ve tahrip edilmesi, toplama kamplarına hapsedilmesi ve Lapsunj'lu yedi aylık Haris Pilav gibi bebekleri bile esirgemeyen ve kapısının önünde vahşice öldürülen veya yaşlıların defalarca vahşice katledildiği yakıldığı diğer vahşetler izledi.

- Bu kötülük girdabında, birçok imam da aileleriyle birlikte akıl almaz boyutlarda acılar yaşadı.

*_ Hidayet-ef. Elkaz_*

- Hidayet-Efendija Elkaz, 12 Şubat 1950'de Prusac'ta doğdu. 1969'da Saraybosna'daki Gazi Hüsrev Bey Medresesi'nden mezun oldu. Beş yıl Veselja'da (Bugojno) ve üç yıl Gračanica'da (Gornji Vakuf) imam olarak görev yaptıktan sonra Prozor'da imam ve baş imam oldu. 31 Aralık 1993'teki vefatına kadar orada kaldı. 

- ⁠Bosna-Hersek'e yönelik saldırının en zor anlarında bile yanlarında olduğu meslektaşları ve cemaat üyeleri arasında gözde bir isimdi.

- Hidayet-ef. Son derece etkili ve sosyal bir adamdı, organizasyon yeteneği yüksekti, zarif ve beyefendi tavır ve davranışlarıyla kısa sürede Prozor'daki cemaatinin sempatisini kazandı ve kendini vazgeçilmez bir otorite olarak kabul ettirdi. Eşi Zineta'dan üç çocuk dünyaya getirdi.

- En büyük oğlu Muamer, 1992 yılında Gazi Hüsrev Bey Medresesinden mezun oldu. Oğlu Mahir, 1999 yılında Travnik'teki Elçi İbrahim Paşa Medresesinden, kızı Mahira ise Mostar'daki Beşeri Bilimler Fakültesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü'nden mezun oldu.

- Prozor'da Boşnak Hırvatlar ve Boşnaklar arasındaki çatışma 1992'nin sonlarında başladı. Sonraki aylarda ve yıllarda birçok Boşnak köyü yakıldı, özel mülkler ve camiler yıkıldı ve halk istismara uğradı, tecavüze uğradı, sürgün edildi, öldürüldü. Halk Prozor'daki lise merkezi veya itfaiye istasyonu gibi kamplarda çeşitli şekillerde hapsedildi.

- 1993 yılının ortalarında, 31 Temmuz'da, 54 Boşnak mahkûm Crni vrh tepesine götürülerek canlı kalkan olarak kullanılmış ve 24'ü vahşice katledilmiştir.

- Tüm bu olaylar, Hidayet Efendi'yi Prozor'da imam ve baş imam olarak bulmuştur. En başından beri kararlı ve net bir duruş sergilemiştir: Prozor'da tek bir Boşnak olduğu sürece orada kalacaktır. Nitekim, en zor zamanlarda bile, Hidayet Efendi ve ailesiyle birlikte bir dizi Boşnak Prozor'da kalmıştır.

- Cemaatine elinden geldiğince yardım etmek için itibarını ve tanıdıklarını kullanmaya çalışmıştır. İnsanlara insani yardım ulaştırmış ve dağıtmış, hasta veya yaralıları ziyaret etmiş ve ölen veya öldürülen Boşnaklar için cenaze namazı kılmıştır. 

- ⁠Muallim Ema Pilav ile birlikte birçok kez Prozor'daki Çarşı Camii'ni tamamen yıkılmaktan kurtarmıştır. 

- ⁠Hainler, iç kesimlerde birkaç yerde camiyi ateşe veriyorlardı; ancak yollarını ayırır ayırmaz Hidayet Efendi, Ema ve cemaatten birkaç kişi harekete geçip yangınları söndürüyorlardı.

- Zaman geçtikçe imamın durumu giderek daha da zor ve sıkıntılı bir hal alıyordu. Hidayet Efendi ve ailesi, giderek daha fazla baskı, tehdit ve açık saldırıyla karşı karşıya kalıyordu.

- Bir ara her gün çeşitli sorgulamalara tabi tutuluyordu. HVO yönetimi, bazen onu, belirli personel veya kurban değişimlerini gerçekleştirmek amacıyla Bosna-Hersek Cumhuriyeti Ordusu'nun kontrolündeki bölgeye gönderiyordu. Bu görev, serbest bölgedeki Boşnaklara, Prozor'daki Boşnakların tamamen özgür ve hiçbir sorun veya baskı olmadan yaşadıklarına ikna etme yükümlülüğünü getiriyordu.

- Tüm bunlar, inanılmaz bir baskı, şantaj ve isteneni yapmazsa ailesinin bedelini ödeyeceği tehdidi altında gerçekleşiyordu. Dürüst olmak gerekirse, Hidayet Efendi'nin bu gibi durumlarda karşı taraf, yani serbest bölgedeki Boşnakların bir kısmı tarafından da hoş karşılanmadığını söylemek gerekir. Aksine, çok acı dolu anlar yaşandı.

- Tüm bunlar, ailesinin ve sağlığının çok kötü etkilenmesine neden oldu. Ta ki Aralık 1993 sonuna kadar, Çarşı Camii'nin hemen yanındaki Prozor'daki imamın evinde kalp krizi geçirene ve bu da ahirete göçmesine yol açana kadar. Dolayısıyla, resmi ölüm nedeni kalp krizi. Ancak onu tanıyan ve o günlerde ona yakın olan herkes, muazzam baskı ve işkenceden ve bedeli ve sonuçları ne olursa olsun halkıyla sonuna kadar birlikte olma arzusundan öldüğünü bilir.

- Çarşı Camii'nden ve Prozor'daki imamın dairesinden birkaç metre uzaklıktaki eski bir mezarlığa defnedildi. Cenazesi, Avdo-ef Husić önderliğindeki cemaatin birkaç üyesi tarafından neredeyse gizlice kaldırıldı.

- Merhum Hidayet Efendi'nin ailesi şu anda Bugojno'da yaşıyor. Oğulları, medrese mezunu olmalarına rağmen, İslam Cemaati'ne bağlı değiller, başka işlerde çalışıyorlar. Bu arada, eşi Zineta-hanım ağır bir şekilde hastalandı ve yüksek kan şekeri nedeniyle hem görme hem de işitme duyusunu kaybetti.

*_Hamed-ef. Hero_*

- Hamed-ef. Hero, Hamda ve Malka'nın oğlu, 4 Kasım 1963'te Prozor yakınlarındaki Heram'da doğdu. İlkokulu, Heram'ın doğum yerine yakın olan Uzdol'da bitirdi. Askerliğini yaptıktan sonra Saraybosna'daki Hidrogradnja'da işe girdi.

- Ancak imam olma ve kendini imamlık mesleğine adama arzusu vardı. Bu nedenlerle 1990 yılında Gazi Hüsrev Bey Medresesi'ne kaydoldu. Medresenin iki sınıfını tamamladıktan sonra ülkemize yönelik saldırılar başladı ve Hamed, şartların zorlamasıyla eğitimini yarıda keserek memleketi Prozor'a döndü.

- Ahmediye'ye(sarık) ve imamlık mesleğine olan sevgisi, 1992 yılında imamlık hizmeti için bir sözleşme imzalaması ve Prozor'daki Klek cemaatinde (Klek, Heljdovi ve Kučani) imam ve muallim olarak görev almasıyla da doğrulanmaktadır.

- Ancak, HVO ve HV birliklerinin Klek'e saldırısı ve son işgali sonucunda Hamed kaçmayı başardı ve birkaç kişiyle birlikte özgür bölgeye ve memleketi Hera'ya ulaştı. Orada hemen göreve hazır hale geldi ve RBiH Ordusu saflarına katıldı. Onu tanıyan herkes, inanılmaz derecede cesur ve korkusuz bir savaşçı olduğunu söylüyor.

- RBiH Ordusu'nun Uzdol'daki askeri harekâtında Hamed Efendi şehit edildi. Cesedi hiçbir zaman bulunamadı ve resmen kayıp kişiler arasında yer alıyor.

- Hamed'in geride eşi Nasiha ve kızı Senaida kaldı. Senaida, kızken hastalanıp ebediyete irtihal etti. Annesi Nasiha'nın yaşadığı Gornji Vakuf'a gömüldü.

- Hayatlarını kaybeden iki imamın yanı sıra, birkaç imamdan daha bahsetmezsem haksızlık olur.

- *Sadik-ef. Terzić*, Kovačevo Polje cemaatinde görev yaptı. Boşnakların sürgünü ve Ustirama köyünden yürüyüşleri sırasında, sağlık sorunları olan Efendi Sakib'in oğlu Kerim Terzić, konvoydan çıkarılıp ayrıldı. Kelimenin tam anlamıyla sandığa konuldu ve bilinmeyen bir yöne götürüldü. Cesedi hiçbir zaman bulunamadı. Sadik-ef. Terzić, birkaç yıl önce Bugojno'ya taşındı ve oraya gömüldü.

- *Genç imamlar Muharem-ef, Đulić, Tarik-ef, Kovač, Salem-ef, Memić ve Šemso-ef ve Germić'in omuzlarında da büyük bir yük vardı.* Bunlar, ya medreselerini yeni bitirmiş ya da medresedeki eğitimleri savaş nedeniyle kesintiye uğramış, enerji dolu ve son derece korkusuz gençlerdi. Yaşlı imamlardan *Rašid-ef'i, Hubijara'yı ve merhum Mustafa-ef. Bešlić‘i* anacağım.. İlki Prozor'da, ikincisi ise Lizoperci cemaatinde çalışıyordu. Elbette, merhum Hidayet ef. Elkaz’ın sağ kolu ve büyük yardımcısı olan Bosna-Hersek Cumhuriyeti Ordusu'na katılana kadar oğlu Muamer-ef. Elkaz’dı.

- Onların yanı sıra, Avdo ef. Husić‘i de anmak kesinlikle değer. Çeşitli Prozor cemaatlerinde görev yapan, sayısız işkence ve kötü muameleye maruz kalmış ve tüm bunlar sırasında Hidayet Efendi'nin cenaze törenine önderlik etmiştir. Avdo Efendi, o dönemin çalışkan ve sadık bir tarihçisi olarak öne çıkmış ve birçok tatsız olayı yazıya dökerek unutulmaktan kurtarmıştır. 

- ⁠Avdo'nun, isimleri, kişileri olayları tam olarak tarif eden birkaç el yazmasına sahibim ve bunların paha biçilmez bir hazine olmasının yanı sıra imamımıza paha biçilmez bir katkı olduğunu da takdir ediyorum.***
(Safet Pozder: IIN Preporod//Tercüme: M. Tevfik Yücesoy)