Sırbistan İslam Birliği’nde Birlik Yolunda Yeni Adım: Halitović Geleceğe Yönelik 18 Maddelik Platformayı Açıkladı

Sırbistan’daki Meşihat (Islamska zajednica u Srbiji), Sırbistan’daki İslam Birliği’nde 2007 yılından beri devam eden bölünmenin sona erdirilmesi ve tek çatı altında yeniden birleşmenin sağlanması amacıyla siyasi, hukuki ve dinî bir yol haritası olarak değerlendirilen bir bildiri yayımladı.

 

Özünde, Sancak Müftüsü Mevlud Dudić, 21 Temmuz 2026 tarihinde yayımladığı bu bildiriyle, hem kendi teşkilatının görüşünü açıklamakta hem de paralel yapı olarak gördüğü diğer İslam teşkilatına açık bir birleşme çağrısı yapmaktadır.

 

*Arka plan*

 

Sırbistan’daki İslam Birliği, 2007 yılında ikiye bölünmüştü. Daha sonra bu bölünmenin üçe, dörde de çıktığı söylenebilir.

 

Şöyle ki;

Bir tarafta merkezi Yeni Pazar’da bulunan ve Saraybosna’daki Riyaset  ile bağlılığını sürdüren Meşihat (Mešihat Islamske zajednice u Srbiji) yer aldı.

 

Diğer tarafta ise Belgrad merkezli, daha sonra “Sırbistan İslam Birliği-Riyaset” adıyla faaliyet gösteren ve kendi Reisü’l-ulemasını seçen ayrı bir yapı oluştu. Bu yapı içinde de bir başka bölünme daha gerçekleşti. Yapılan reisülulema seçimini tanımayan Muhamed ve Mustafa Jusufspahiç kardeşler ayrı bir yapı (Riyaset) olarak varlıklarını sürdürdüler. Mustafa Jusufspahiç Sırbistan devleti tarafından tanınan general rütbesi verilen Belgrad askeri müftüsüdür. Muhamed Jusufspahiç ise Sırbistan’ın uzun yıllar Suudi Arabistan büyükelçiliği görevini yürütmüş Sırbistan Müftüsü  ünvanın kullanmaktadır. 

 

Preşava merkezli müftülükte de resmi olmasa da daha çok Kosova İslam Birliğinin etkisinden söz edilebilir.

 

Ancak esas itibari ile ana iki bölünme oluştu.

 

Yaklaşık yirmi yıldır Sancak Müslümanları iki ayrı kurum arasında bölünmüş durumda bulunuyor. Bu ayrılık;

camilerin idaresinde,

imam atamalarında,

vakıf mallarında,

din eğitimi kurumlarında,

ve uluslararası temsil konusunda ciddi anlaşmazlıklara yol açtı.

 

*Bildirinin temel amacı*

 

Bu metin, Meşihat tarafından tek taraflı “birlik” çağrısı gibi görünse de aslında birleşmenin hangi şartlarla gerçekleşeceğini tek taraflı olarak ortaya koyan bir deklarasyondur.

 

Yani Meşihat diyor ki:

 

“Kapımız açıktır. Ancak birlik, bizim hukuki ve kurumsal yapımız esas alınarak gerçekleşebilir.”

 

Dolayısıyla bu bir müzakere taslağından ziyade, ilkeler ve şartlar bildirisi niteliğindedir. Diğer yapıların bu bildiriye yaklaşımı henüz netlik kazanmamıştır. O yüzden halihazırda ilan edilen bu bildiri tek taraflı Meşihatın bildirisi olduğu akılda tutulmalıdır. 

 

 

*En önemli maddeler*

 

1- Tek İslam Birliği

 

Bildiriye göre Sırbistan’da yalnızca tek meşru geleneksel İslam Birliği bulunabilir.

 

Başka bir Riyaset veya ikinci bir İslam Birliği kabul edilmemektedir.

 

2- Saraybosna’ya bağlılık

 

Belgenin en dikkat çekici yönlerinden biri şudur:

 

Yeni Pazar merkezli İslam Birliği’nin,

* Saraybosna ile,

* Bosna-Hersek Reisü’lulemasıyla bağının tartışılmaz olduğu açıkça ifade edilmektedir.

 

Bu, Sancak’ın dinî açıdan Bosna’daki tarihî İslam Birliği geleneğinin bir parçası olduğu tezinin yeniden vurgulanmasıdır.

 

3- Türkiye’nin rolü

 

Metinde Türkiye’ye özel yer ayrılmıştır.

 

Türkiye’nin Balkanlar’daki tarihî rolüne vurgu yapılarak, Diyanet İşleri Başkanlığı ile özel ve güçlü ilişkilerin devam edeceği belirtilmektedir.

 

Bu ifade, Türkiye’nin olası uzlaştırıcı veya destekleyici rolüne verilen önemi de göstermektedir.

 

4- 2007’de kurulan yapının kaldırılması

 

En tartışmalı maddelerden biri budur.

 

Bildiriye göre;

* 2007 yılında kurulan ayrı Riyaset,

* ayrı Reisü’l-ulema makamı meşru değildir.

 

Bu nedenle bunların tamamen kaldırılması ve devlet kayıtlarından silinmesi istenmektedir.

 

5- İmamlara af

 

Paralel yapıda görev yapan imamlar ve görevliler için dikkat çekici bir teklif sunulmaktadır.

 

Şayet birlik sağlanırsa;

* görevlerini sürdürebilecekler,

* maaş ve özlük haklarını koruyabilecekler,

* kariyerlerinde ilerleyebileceklerdir.

 

Bu madde, birleşmeyi kolaylaştırmayı amaçlayan bir güvence olarak öne çıkmaktadır.

 

1-Vakıfların devri

 

2007 sonrasında oluşan bütün vakıf mallarının Meşihat’a devredilmesi istenmektedir.

 

Bu, ekonomik ve kurumsal açıdan bildirinin en kritik maddelerinden biridir.

 

7-Eğitim kurumlarının birleşmesi

 

2007 sonrasında açılan medreseler ve eğitim kurumlarının tek çatı altında toplanması öngörülmektedir.

 

Böylece eğitim sistemi de yeniden birleştirilecektir.

 

8- Paralel yapının yöneticilerine sınırlama

 

Bildiriye göre paralel yapının yöneticileri;

* iki seçim dönemi boyunca Meşihat Başkanlığına aday olamayacaktır.

 

Buna karşılık uygun görülen kişiler danışmanlık, müdür yardımcılığı ve benzeri görevlerde yer alabilecektir.

 

*Siyasi ve dinî anlamı*

 

Bu bildiri yalnızca dinî bir metin değildir.

 

Aynı zamanda;

* kurumsal meşruiyet,

* tarihî miras,

* Bosna ile ilişkiler,

* Türkiye ile dinî iş birliği,

* vakıf yönetimi,

* din eğitimi,

* Sancak Müslümanlarının temsil hakkı gibi birçok stratejik konuyu da kapsamaktadır.

 

Özellikle Saraybosna ile bağın korunmasının açık şekilde vurgulanması, Sancak İslam Birliği’nin Bosna merkezli geleneksel yapıyı vazgeçilmez gördüğünü ortaya koymaktadır.

 

Sözün Özü: 

 

*Bu bildiri, 2007’den beri süren bölünmeyi sona erdirmek için hazırlanmış kapsamlı bir birleşme manifestosu niteliğindedir. Ancak metin, birleşmenin ancak Meşihat’ın hukuki ve kurumsal çerçevesi içinde gerçekleşebileceğini savunduğundan, taraflar arasında müzakere gerektirecek önemli hükümler de içermektedir. Bu nedenle belge, hem dinî birlik çağrısı hem de kurumsal ve hukuki şartları belirleyen bir yol haritası olarak değerlendirilmektedir.* Diğer tarafların buna karşı değerlendirilmeleri henüz tam netlik kazanmamıştır. Onların bu çerçeveyi esas kabul edip etmeyeceği belirsizliğini korumaktadır. 

 

 

Sırbistan’daki İslam Birliği’nin ilan ettiği bildirinin Türkçe çevirisi aşağıdadır.

 

👇🏼

 

 

21 Temmuz 2026

 

Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla

 

Yüce Allah’a sonsuz hamd ederek, Allah Resûlü Muhammed Mustafa’ya (s.a.s.) salât ve selâm getirerek;

 

* Yüce Allah’ın ihtilafların istişare ve uzlaşma yoluyla çözülmesi emrine uymayı ve Resûlullah’ın (s.a.s.) müminleri kardeşleştirerek birlik, huzur ve refahı tesis etme örnekliğini esas almayı görev bilerek,

* Sancaklı iş insanlarının ve toplumun önde gelen şahsiyetlerinin İslam Birliği’nin yeniden tesis edilmesine yönelik samimi girişim ve gayretlerini takdir ederek,

* Müslümanların gücünün birlikten doğduğunun ve Allah’ın yardımının ancak birlik içinde tecelli edeceğinin bilinciyle,

* Sırbistan İslam Birliği Meşihatı üyeleri, Sancak’taki meclis başkanları ve İslam Birliği kurumlarının yöneticileriyle yapılan istişareler neticesinde; cemaat mensuplarının, gönüllülerin, İslam Birliği dostlarının ve kamuoyunun doğru ve eksiksiz bilgilendirilmesi amacıyla,

* Ayrılığa ve bölünmeye sebep olan sorumlulara tarihî mesuliyetlerinden kurtulmaları, yeniden tek ve meşru İslam Birliği çatısı altında birleşmeleri, geçmişte verilen zararların telafisine ve Müslümanlara karşı işlenen tarihî haksızlıkların giderilmesine katkı sunmaları için bir fırsat tanıyarak,

 

aşağıdaki

 

İslam Birliği’nin Birliğinin Yeniden Sağlanmasına Dair İlkeler Bildirgesi’ni

 

ilan ediyorum.

 

1.

 

İslam Birliği, Sırbistan Cumhuriyeti’nde yaşayan tüm Müslümanların; milliyet ve siyasi görüş ayrımı gözetmeksizin bağlı olduğu en yüksek dinî kurumdur. Dinî hayatı düzenlemek, korumak ve geliştirmek; Kur’an ve Sünnet esaslarına göre dinî hükümleri açıklamak, İslamî değerleri yaşatmak ve toplumun ortak yararına hizmet etmekle yükümlüdür. Bu hedefler doğrultusunda devlet kurumları, yerel yönetimler ve siyasi aktörlerle ilkelere bağlı bir iş birliği yürütür.

 

2.

 

Sırbistan ve Sancak’ta merkezi Yeni Pazar’da bulunan, Saraybosna ve Reisü’l-Ulemâ ile tarihî, kültürel ve millî bağları tartışmasız olan tek ve meşru geleneksel İslam Birliği var olabilir.

 

3.

 

Türkiye Cumhuriyeti’nin Balkanlar’daki tarihî rolü ve özellikle İslam’a yaptığı katkılar dikkate alınarak, Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı ile mevcut ilişkiler güçlendirilerek özel bir kurumsal iş birliği sürdürülecektir.

 

4.

 

Karşılıklı destek amacıyla diğer Müslüman ülkeler ve bölgedeki İslam birlikleriyle de kurumsal ilişkiler geliştirilecektir.

 

5.

 

Sırbistan İslam Birliği, kendi teşkilat yapısına ve iç hukuk düzenine sahip özerk bir kurumdur. Faaliyetlerini Sırbistan Cumhuriyeti Anayasası ve yasalarına uygun şekilde yürütür.

 

6.

 

Sırbistan’ın tarih boyunca “Reisü’l-Ulemâ” makamını oluşturma konusunda meşru bir yetkisi bulunmamıştır. Bu sebeple 2007 yılında oluşturulan sözde Riyaset ve sözde Sırbistan Reisü’l-Ulemâsı ile ilgili bütün karar ve işlemler iptal edilmeli ve ilgili devlet kurumları nezdinde kayıtları silinmelidir.

 

7.

 

Ekim 2007’den itibaren İslam Birliği’nden ayrılarak paralel yapıya katılan bütün imam ve görevlilerin hiçbir ön şart olmaksızın yeniden meşru İslam Birliği çatısı altına dönmeleri mümkün olacaktır.

 

8.

 

Birleşik İslam Birliği’nin faaliyetleri yalnızca Sırbistan İslam Birliği Meşihatı’nın yürürlükte bulunan anayasa ve mevzuatına uygun şekilde sürdürülecektir.

 

9.

 

İslam Birliği organlarının seçimleri mevcut anayasa ve mevzuata göre zamanında yapılacak; seçilen Meşihat Başkanı (Sancak Müftüsü), Reisü’l-Ulemâ tarafından mürâsele ile görevlendirilecektir.

 

10.

 

Birlik iradesinin samimiyetini göstermek amacıyla paralel yapının yöneticileri, önümüzdeki iki seçim döneminde Meşihat Başkanlığına aday olamayacaktır.

 

11.

 

Şartları taşıyan imamlar ve devlet okullarındaki din kültürü öğretmenleri mevcut görevlerinde kalabilecek, başarılarına göre görevlerinde yükselme imkânına sahip olacaklardır.

 

12.

 

Dinî makamların itibarını zedelememiş olan paralel yapının yöneticileri; Meşihat Başkanı’nın danışmanlığı ve yardımcılığı, müftülük koordinatör yardımcılığı, eğitim ve hayır kurumlarında müdür yardımcılığı, fakültelerde dekan yardımcılığı, bölüm başkanlığı, öğretim üyeliği, başimam ve meclis başkanlarının danışmanlığı gibi çeşitli görevlere atanabilecektir.

 

13.

 

2007 sonrasında kurulan eğitim kurumları, eğitim-öğretim kalitesinin korunması amacıyla mevcut İslam Birliği eğitim kurumlarıyla tek çatı altında birleştirilecek ve ortak müfredat uygulanacaktır.

 

14.

 

2007 yılında İslam Birliği’nden ayrılan vakıf malları ile daha sonra oluşturulan tüm vakıf varlıkları, Meşihat’a devredilecek ve ilgili kurumlar aracılığıyla yönetilecektir.

 

15.

 

Meşihat Başkanı ve İslam Birliği yönetimi, birleşme ve bütünleşme sürecinin herkesin onur ve haysiyetine saygı gösterilerek yürütüleceğini teminat altına almaktadır.

 

16.

 

Birlik sürecinin, eğitim kurumlarının entegrasyonunun ve tüm müzakerelerin koordinasyonu Meşihat Başkanlığı makamı tarafından yürütülecektir.

 

17.

 

Uzlaştırıcılar (muslihun), İslam Birliği’nin faaliyetlerini sürdürebilmesi, mevcut projelerin desteklenmesi, yeni projelerin başlatılması ve kurumun uzun vadeli mali bağımsızlığının güçlendirilmesi amacıyla özel bir destek fonu oluşturacaktır.

 

18.

 

Birliğe dönüş, ya paralel yapının tamamen feshedilerek topluca İslam Birliği’ne katılması ya da bireysel başvurular yoluyla mümkün olacaktır.

 

19.

 

Paralel yapıya yönelik daha önce alınmış olan boykot ve kurumsal izolasyon kararı; bu yapının resmen sona ermesine veya meşru İslam Birliği’ne katılmasına kadar yürürlükte kalacaktır.

 

Yüce Allah’tan saflarımızı birleştirmesini, kalplerimizi kaynaştırmasını, rahmetini üzerimize indirmesini ve İslam Birliği ile Müslümanların gerçek anlamda birlik ve beraberliğe kavuşmalarını nasip etmesini niyaz ediyoruz.

 

Meşihat Başkanı

 

Sancak Müftüsü

Dr. Mevlud Ef. Dudić

 

(Mufassal haber analiz : M.Tevfik Yücesoy)