BOSNA-HERSEK’TE REİSÜLULEMALIK MAKAMININ İLK MENŞURASI: MUSTAFA HİLMİ EFENDİ HADZİOMEROVİÇ

İlk reisülulema Mustafa Hilmi Efendi Hadžiomerović’in göreve atanmasının 144. yıl dönümü

 

17 Ekim 1882’de göreve atanan ilk reisülulema Mustafa Hilmi Efendi Hadžiomerović’e verilen menşura, Bosna-Hersek Müslümanlarının dinî teşkilatlanma tarihinde önemli bir dönüm noktası oldu.

 

Bosna-Hersek İslam Birliğinin yeni seçilen reisüluleması Prof. Dr. Nedžad Efendi Grabus’a menşurasının, 15 Kasım 2026 tarihinde Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Camisi’nde düzenlenecek özel bir törenle takdim edilmesi planlanıyor.

 

 

Menşura, reisülulemanın seçimini veya atanmasını ve dinî yetkilerini resmî olarak teyit eden belgedir. Aynı zamanda reisülulemanın, şer‘î hukuk çerçevesinde diğer din görevlilerine yetki verme salahiyetini de ortaya koyar. Osmanlı kurumları aracılığıyla Boşnak Müslümanlarının dinî idare geleneğine yerleşen menşuranın biçimi ve içeriği zaman içerisinde değişmiştir. Belgede dinî liderin görev ve sorumlulukları da belirtilir.

 

 

Bosna-Hersek’te reisülulemalık makamı, Avusturya-Macaristan yönetimi döneminde 1882 yılında kuruldu. İlk reisülulemanın ve Ulema Meclisinin oluşturulması, daha önce Osmanlı Devleti’nin dinî ve hukuki sistemi içerisinde yer alan bölge Müslümanlarının dinî hayatında yeni bir kurumsal dönemin başlangıcı oldu.

 

Mustafa Hilmi Efendi Hadžiomerović, 17 Ekim 1882 tarihinde alınan imparatorluk kararıyla Bosna-Hersek’in ilk reisüluleması olarak atandı. İlk menşura da kendisine verildi. Reisülulemanın resmî göreve başlama töreni ise 15 Aralık 1882’de Saraybosna’daki Konak binasının büyük salonunda gerçekleştirildi.

 

 

1816 yılında Kulen-Vakuf’ta doğan Mustafa Hilmi Efendi, ilk dinî ve genel eğitimini memleketinde aldı. Bir süre Prijedor’daki medresede öğrenim gördükten sonra 1833’te Saraybosna’daki Gazi Hüsrev Bey Hanikahı’na devam etti. 1837 yılında İstanbul’a giderek Hekim Çelebi Medresesi’nde dönemin tanınmış âlimlerinden ders aldı. Yaklaşık on beş yıllık eğitim sürecinin ardından icazetini alarak memleketine döndü.

 

Reisülulemalığa seçilmeden önce müderrislik ve müftülük görevlerinde bulundu. Döneminin kaynaklarında özellikle İslam hukuku, hadis ve sahabe biyografileri alanlarındaki bilgisiyle öne çıkan bir âlim olarak tanıtıldı.

 

1869 yılında kurulan Eğitim Komisyonunda görev alan Hadžiomerović, Müslümanların eğitim hayatının geliştirilmesi için çalıştı. Vakıfların kayıt altına alınması ve denetlenmesi, dinî eğitimin yenilenmesi, kadınların eğitimi ve dinî hükümlerin çağın şartları çerçevesinde ele alınması üzerinde durdu. Ayrıca halkın Boşnakça eğitim ve yayın faaliyetleriyle aydınlatılmasını destekledi.

 

Bu çalışmaların yürütüldüğü dönemde Saraybosna Rüştiyesi 1884’te, Şeriat Hâkimliği Mektebi ile Müslüman Okuma Salonu 1887’de, Darülmuallimin ise 1892’de açıldı. Boşnakça eğitim materyallerinin ve yayınların hazırlanması da dönemin eğitim hareketliliğinin önemli unsurları arasında yer aldı.

 

 

Sağlığının bozulması ve artan rahatsızlıkları nedeniyle Mustafa Hilmi Efendi Hadžiomerović, 1893 yılında reisülulemalık görevinden ayrıldı. 10 Şubat 1895’te Saraybosna’daki evinde vefat etti. Cenaze namazı ertesi gün Gazi Hüsrev Bey Camisi önünde kılındı; ardından Grličića Brdo mezarlığına defnedildi.

 

Hayatı boyunca ilmi, mütevazılığı ve eğitim çalışmalarına verdiği önemle tanınan Hadžiomerović, Bosna-Hersek Müslümanlarının dinî kurumlarının şekillenmesinde etkili isimlerden biri oldu.

 

İlk reisülulema olarak kendisine verilen menşura ise yalnızca bir görevlendirme belgesi değil, Bosna-Hersek Müslümanlarının dinî idare tarihindeki kurumsal dönüşümün de önemli bir simgesi olarak kabul ediliyor.

 

Kaynak: Preporod Redaksiyon, 17 Ekim 2026. Haberdeki tarihî bilgiler, Boşnakça kaynak metinden Türkçeye  M.Tevfik Yücesoy tarafından haber diliyle düzenlenmiştir.