Taner Kotle

Josip Broz TİTO'nun 1980'de ölümünden sonra, Yugoslavya içinde 20 yıl sürecek olan dağılma sürecinin başladığı tarihtir. Tito tarafından oluşturulan Sosyalist Federatif Yugoslavya Cumhuriyetleri içinde tırmanan etnik milliyetçilik, başta dini,siyasi ekonomik görüş ayrılıkları dağılma sürecinin kanlı bir biçimde tamamlanmasına neden olmuştur. Dağılma sürecinde ilk olarak Slovenya ve Hırvatistan Milletvekillerinin Belgrad'ta Yugoslavya Parlamentosunu protesto ederek terk ettiklerinde Yugoslavya'da tansiyonun birdaha düşürülemediği kanlı savaşların başladığının en büyük işaretiydi. Sırplar ise bütün bu gelişmelere rağmen Yugoslavya'nın tek varisi oldukların ve SFYC temsil ettiklerini idda etmekteydiler (1) ve Yugoslavyanın bölünmesine asla izin vermeyeceklerinin federasyonu oluşturan herhangi Yugoslav devleti tarafından federasyondan ayrılma talebinde bulunulursa buna karşı gerekirse JNA-Yugoslavya Halk Ordusu tarafından müdahele edeceklerinin belirtiyorlardı. JNA-Yugoslavya Halk Ordusunun % 75 Sırp subay ve askerleri oluşturuyordu.Bu bakıma JNA Sırpların kontrolü içindeydi.20 yıl sürecek olan dağılma süreci içinde 1980-1999 Yugoslavya içinde gerçekleşen Slovenya, Hırvatistan, Bosna ve Hersek, Kosova Savaşlarında bizzat JNA-Yugoslavya Halk Ordusunun silahlarıyla donatılmış olan Sırplar girdikleri köy kasabaları yerlebir etmişlerdir.1990'lar Kosova'da tansiyonun tırmandığı yıllardı, bölgede yaşayan coğunluk Arnavutlar, Yugoslavya diye bir ülkeyi tanımadıklarını bütün devlete ait birimlerden tek tek istifa ederek, fabrikalarda toplu olarak greve giderek, JNA -Yugoslavya Halk Ordusuna artık çocuklarının askere göndermeyeceklerini bas bas bağırıyorlardı. Kosovalı Türkleri gözü kulağı Türkiye'deyi, Türk Dışişleri Bakanlığından gelen mesaj : Türklerin devlete baş kaldırmamaları doğrultusundaydı (2) Zaten Kosovalı Türkler baş kaldırıdıkları taktirde toplu olarak yok ediliceklerdi. 1990-1999 Yugoslavya'da çok partili sisteme geçildiğinde Kosova'lı Türkler TDB-Türk Demokratik Birliği çatısı altında örgütlendiler kısa sürede Prizren başta olmak üzere Priştine, Mitroviça, Gilan Vıçıtırın, Mamuşa da şubeleri açıldı ancak iç çekişmeler yüzünden pek fazla başarılı olduklarıda söylenemezdi. Şubeler arasındaki çekişmeler, akabinde Genel Merkez'ede sıçradı böylece parti işlevliğini yürütemediğinden siyasi alanda başarılı olamadı. 1998-1999 Kosova'da patlak veren savaş kanlı olayların yaşanmasına neden oldu, çoğu sivil Sırplar tarafından katledildi,birçoğuda yurtlarından sürgün edildi. Birleşmiş Milletler-NATO Bosna'da yaşananlara seyirci kalmış göz yummuş ve prestijleri sarsmıştı bu prestijlerini geri kazanmak, Kosova'da yaşananlar hem kendi prestijlerini yükseltecek geri kazanacaklardı, hemde Kosova krizine müdahele edeceklerdi. Fransa'nın Rambuye kentinde toplanı ve girişimlerin yapılmasına rağmen Kosova sorununa siyasi olarak çözüm bulunamamıştı. 1999 NATO Hava KuvvetlerininYugoslavya'ya düzenlemiş olduğu operasyon, Kosova'da silahların susturulması, Yugoslav ve Sırp Askerlerinin bölgeyi terk etmesinden sonra, Kosova'ya konuşlanan Birleşmiş Milletler ve NATO Barış Gücü (KFOR)

Kosova'da büyük ölcüde istikrarın sağlanmasında etkin rol oynamıştır,ancak bölgede yaşayan 50,000 yakın Kosovalı Türk artık değişen dengeler yüzünden belli bir çoğunluk Türkiye ve Batı Avrupa ülkelerine sığınmacı olarak kısa süreliğinede olsa hayatlarını o ülkelerde sürdürmüşlerdir. 2001-2002 yılında ise tamamen Kosova'ya geri dönmüşlerdir. Eski Yugoslavya Kosova Özerk Bölgesi 1974 Anayasası 1.Maddesinde :Kosovalı Türkler kurucu halk unsuru oldukları açık bir şekilde beyan edilmiştir. (3) Bölgeye yerleşen Birleşmiş Milletler Kosova Misionu (UNMİK) esas amaçı barış içinde multi etnik ,çok kültürlü,çok dinli Arnavut, Sırp, Türk diğer etnik guruplar arasında siyasal, kültürel, toplumsal hoşgörüye dayanan ilişkiler kurmak ve birbirleriyle ilişki kurmalarını sağlamaktı. Bu böyle olmadı tam tersi eskiden var olan Kosova Özerk Bölgesi 1974 Anayasasındaki Kosovada yaşayan Türk haklarını tamamen ortadan kaldırarak eğitim hariç, bütün anayasal hahlarını kullanımdan kaldırmıştır. 2000 yılında Kosovada gerçekleşen ilk yerel seçimleri TDB protesto edip katılmamıştır. Bunu fırsat bilenler ''Türk Halk Partisi''ni kurarak Kosova'da siyasi olarak Türkleri temsil etmeye kalkışmış TDB'yi Sırp Rejimi derstekçisi olarak göstermeye çalışmışlardır. Kosova Türk Toplumu KTHP'yi desteklemeyip,TDB çatısı altında birleşerek parti içinde reformlar yaparak KDTP-Kosova Demokratik Türk Partisi'ni kurmuşlardır.Bu durumdan kendilerini Mitroviça'da yaşayan ve yanlız hisseden Türkler kendi bölgelerinde örgütlenip Mitroviça Türk Toplumu adı altında organize olmuşlar ve kosovada yaıplan 2000 yılı Yerel Seçimlerine MTT çatısı altında katılmışlardır. Bazı aşırı milliyetçi Arnavutlar'da Kosova Türklerini Sırp işbirlikçisi olarak asılsız iftiralarda bulunmuşlardır. OSCE-Avrupa Güvenlik İşbirliği Teşkilatı -1998 tarafından yayınlanan bir raporda : Yıllar boyu süren Sırp-Arnavut meselesinde Kosovalı Türkler tarafsız bir yaklaşım sergilemişlerdir(4 denmektedir. Savaşın sona ermesinden sonar otorite boşluğundan Kosova'da tehlikeli durum en çok Türkleri tedirgin ediyordu. NATO'ya bağlı Türk Barış Gücünün Prizren,Dragaş,Mamuşa'ya yerleşmesi güneyde yaşayan Türklerin garantisiydi,ancak Prizren dışında yaşayan Türklerinin Priştine,Gilan,Vıçıtırın,Dobruçan, Mitroviça,Yanova gibi yerlerde bir taraftan haklarının ne olacağıyla ilgili kaygıları bir taraftan can güvenliğinin gelecekleriyle ilgili pek fazla umutlu olduklarınıda söylenemezdi. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığının devreye girmesiyle Kosova'da görev yapan Birleşmiş Milletler Misyonu UNMİK,Türklerin yaşadığı bölgelerde haklarını kullanabileceklerini açıkladı.Birleşmiş Milletler idaresindeki dönemde Kosova Türklerine verilen birçok sözler yerine getirtilmedi.Devlet kamu kuruluşlarında, kimlik kartlarında en önemlisi ders kitaplarının basılmasında Türkçe yer almadı. Bütün bunlara rağmen Kosova Türkleri yeni oluşan sisteme entegre olmuş, 2000 yılından sonraki bütün seçimlere katılmış, Kimlik kartlarını '' Türkçe'' siz almak zorunda bırakılmışlardır.


1.Yrd.Doç.Dr.Bekir GÜNAY ''Avrupa'dan Asya'ya Sorunlu Türk Bölgeleri'' IQ Yay.İstanbul-2005,syf: 178

2. Söyleşi '' Kosovar Turks Fear Albanian Nationalizm'' - Sibel UTKU

3.www.stradigma.com/turkce/nisan2003/makale_12.html/1. 10Nisan2004

4.www.osce.org/kosovo/documents/reports/hr/part1/index.htm.