TARİHİ MİRASA SAYGI- İbrahim Arslan

Geçen yıl UNESCO (BM Eğitim Bilim ve Kültür Örgütü) adaylığı reddedilen Kosova'da, nedenleri tartılışıyor.

Kültürel mirasın korunması yönünde kayda değer mücadele veren Kosova'daki ‘Ec ma ndryshe'(Daha farklı yürü) sivil toplum kuruluşu, ilgili değerlendirmesinde resmi ilgili kurumları gerekli hazırlıkları yapmamakla suçladı.

Farklı kesimlerden yaklaşık yüz kişinin katıldığı toplantıda söz konusu STK'nın derğelendirmeleriyle ilgii yapılan elektronik oylamada, çoğunluk Hükmetin ilgili hazırlıkları tam anlamıyla yapamadığı ve 2017'de yenilenebilecek olan başvuru için çok da iyi kapsamlı ve çok yönlü bir çalışma yapılması gereği görüşünde birleşti. 

İki yılda bir toplanan UNESCO Genel Kurulu'nun geçen yıl 9 Kasım'da yapılan ve Kosova'nın üyeliğinin reddedildiği birleşiminde,  Botsa temsilcisi  Kosova'nın üyeliği için 92 lehte oy kullanılmasının öneminı vurgularken, "Kosova'yı resmen tanıyan ülke sayısı 111, burada Kosova'yı resmen tanıdığı halde lehte oy vermeyen ülkeler oldukça kalabalık" değerlendirmesi, dikkat çekmişti.

Bir vatandaş olarak düşünürken, UNESCO'ya üye olmak amacından önce,  kültürel mirasımızı korumak, bu yönde  insanımızı bilinçlendirmek gerekir.
Kültürel  değerler, kültür gibi evrenseldir, onları korumak, yaşatmak değerlendirmek  herkesin hakkıdır. Farklı kültürler, farklı diller konuşabilen insanlar, çeşitli çiçeklerle bahçeler, türlü balıkları olan denizler, çeşitli kuşları olan ormanlar gibidirler.

Öyleki, önce kültür-eğitim kurumları, çeşitli dernekler , tarihi kültür mirasının önemini, anlamını, korunmasının nedenlerini , artılarını ortaya koyabilecek  eğitici ve bilinçlendirici nitelikte çalışmalar ve etkinlikler  yürütmekte ayretlerini artırmaldır. Bu yönde atılacak adımlar, Kosova'nın UNESCO'ya  üyelik yolunu kendiğinden açacaktır.

Bugün Kosova'da ne yazık ki kültürel tarih mirasıne gereken ilgi gösterilmediği için, bu alandaki "tarihi eser katliamı" sürmektedir.

Son örneklerden biri başkent Priştine'nin merkezinde  meydan düzenlemesi yapılırken, komunist döneme rastlayan   1954'te  yıkılan 16. Yüzyıla ait Yusuf Paşa camisi'ne ait halkta Lokaç Çeşmesi olarak bilinen çeşmenin etrafındaki mezar taslarıyla rastlantı sonucu  ortaya çıkmasına, rağmen çeşme yeniden bir metre derinlikte kaldı. Söz konusu tarihi çeşme,  Türkiye'nin Priştine Büyükelçiliği'nin ve TİKA temsilciliğinin aşırı gayretleri sonucu ancak bir metre derinlikte bir iki metre karelik batık bir alanda "uydurmasyon" olarak, üstüne çekilen kırılmaz camla bir şekilde korumaya alınabilmiştir.

Oysa, söz konusu çeşme asırlarca susayanların hayat kaynağı, çocukların tozlu ellerini yıkadıkları, içilen suyunda şifa, umut buldukları tarihi bir noktaydı. Aynı anlamda hizmet verebilecek yerde, Priştine'ye ziyarete gelen her turist şifa, umut niyetiyle su içecek yerde,  susuz bir çeşme başkentin tam göbeğinde, esir hayatına devam ediyor.   Öyleki, esası yada orjinali varken taklidiyle uğraşmak, o tarihi esere, geçmişte ve günümüzdeki sahiplerine yapılabilecek en büyük hakarettir. Uydurma eserlerle, tarihi miras olmaz.

Geçen gün elime geçen Avusturya'da İngilizce basılan Kosova'daki tarihi eserlerle ilgili tanıtım kitabında (Kosova Kültür bakanlığı'nın resmi web sitesinde de aynı),  Priştine'nin eski bölümündeki  Osmanlı  mimarisi ev  Emin Gjika'nın evi olarak sunuluyor. Oysa müzeye dönüştürülen söz konusu ev, sahibi Emin Beyin  boyu küçük olduğu için "Eminciklerin"  evi olarak  yerliler tarafından  bilinmiştir. Kitapta ise uydurma ad ve soy adla takdim edilerek, hem eserin tarihi hem de sahibi çarpıtılıyor.

Tarihi eserlerin korunması üzerinde yazılanlar sadece Balkanlarda değil, hemen hemen dünyanın her yerinde, bir yandan bilinç yetresizliği öte yandan siyasetin etkisinde kültür  anlayışı sonucu "Bu bize ait değil,  yıkılabilir" düşüncesiyle  yok edilebildiğini ortaya koymaktadır. Bunların dışında, zaman zaman siyasetin, güçlünün etkisinde bir bireyin çıkarı uğruna koskoca bir tarih yok edilebiliyor. Birey bir demektir. Birin çıkarının, çokun çıkarından daha ağır basmasına anlam vermek, çok zor. Zor değil, imkansız.

Eğer kültürel bir değer ortada varsa, o eseri yaratanın ne kimliği, ne dini, ırkı, milliyeti bakılmamalı, insana hizmet ettiyse bir kültür eseri olarak kucaklanmalı,  elimizden düşmemsi için dikkatle okşanmalıdır.

Gelin hep birlikte, çayhanede, okulda, evde ve her yerde tarihi eserlerin önemini tartışalım, geçmişimize sahip çıkalım, tarihi eserlerle geçmişe saygı içinde geleceğe uzanalım, diyorum.

İbrahim Arslan, gazeteci/tarihçi
Priştine/Kosova