TEHLİKELİ GİRİŞİM

Kırmızı çizgi aşıldı: RS, soykırım inkârını yasallaştırma yolunda mı?

(Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy)

Bosna-Hersek’teki Sırp Cumhuriyeti(RS) hükümeti, 2021 yılında dönemin Yüksek Temsilcisi Valentin Inzko tarafından dayatılan soykırım inkârı ve savaş suçlularını yüceltme yasağını kaldırmak amacıyla Bosna-Hersek Ceza Kanunu’nda değişiklik girişimi başlattı.

RS Adalet Bakanı Goran Selak, bu adımı entite yasalarında böyle bir suçun tanınmamasıyla gerekçelendirdi ve konunun hem bir yuvarlak masa toplantısında hem de RS Ulusal Meclisi’nde özel oturumda ele alınacağını duyurdu.

Bu girişim, eleştirmenlere göre yalnızca hukuki bir değişiklik değil; aynı zamanda savaş suçlarının inkârını kurumsallaştırma ve tarihsel sorumluluğu silme yönünde siyasi bir hamle olarak değerlendiriliyor.

İlk mahkûmiyet ama etkisiz uygulama

Bosna-Hersek’te soykırım inkârı ve suçluları yüceltme nedeniyle verilen ilk ciddi cezalardan biri, Vojin Pavlović hakkında oldu. Pavlović, Srebrenitsa soykırımını yücelten faaliyetleri nedeniyle 3,5 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Ancak mahkemenin kararına rağmen Pavlović hâlâ cezaevinde değil. Sağlık sorunları gerekçe gösterilerek cezasının infazı erteleniyor. Bu durum, Bosna-Hersek yargısının etkinliği konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.

“Kâğıt üzerinde kalan yasa” eleştirisi

Uzmanlara göre sorun yalnızca yasa değil, uygulama: Ceza infazının sürekli ertelenebilmesi, Sağlık raporlarının sistematik şekilde kullanılması, Mahkeme kararlarının fiilen uygulanmaması…

Bu durum, kamuoyunda Inzko düzenlemesinin “kâğıttan kaplan” olduğu yönünde eleştirilere yol açıyor.

Mağdurlar açısından ağır sonuçlar

Srebrenica Memorial Center Direktörü Emir Suljagić, mahkemelerin karar verirken hayatta kalanların duygularını da dikkate alması gerektiğini vurguluyor.

Ancak mevcut tablo, mağdurların adalet beklentisinin ikinci plana itildiği yönünde eleştiriliyor. Uzayan süreçler ve uygulanmayan cezalar, kurban yakınları için yeni bir travma anlamına geliyor.

Çarpıcı istatistikler

Bosna-Hersek Savcılığı’nın bugüne kadarki uygulamaları oldukça tartışmalı: Soykırım inkârı ve suçluları yüceltme nedeniyle yapılan 100’den fazla başvurunun 60’tan fazlası reddedildi.

Reddetme gerekçeleri ise çoğu zaman tartışmalı:
- Ratko Mladić’in tasvir edildiği murallerin “tanınamaz” olduğu iddiası
* Anıtların, kesinleşmiş mahkeme kararlarından önce yapılmış olması…
Bu yaklaşım, eleştirmenlere göre siyasi koruma mekanizması işlevi görüyor.

Siyasi boyut

Başvuruların özellikle Milorad Dodik gibi güçlü siyasi figürlere yönelik olduğunda büyük ölçüde sonuçsuz kalması, yargının tarafsızlığına dair ciddi endişeler doğuruyor.

Öte yandan polis ve güvenlik kurumlarının bu konuda neredeyse hiç girişimde bulunmaması, sistemin bütününde bir isteksizlik veya çekingenlik olduğu yorumlarına yol açıyor.

Genel değerlendirme

RS’nin bu yöndeki girişimi, yalnızca bir yasa değişikliği tartışması değil; Bosna-Hersek’te savaşın mirası, adaletin işleyişi ve tarihsel gerçeklerin korunması açısından kritik bir eşik olarak görülüyor.

Eğer bu tür düzenlemeler hayata geçirilir ve mevcut yargı pratiği değişmezse, soykırım inkârı fiilen cezasız kalabilir. Bu da hem hukukun üstünlüğü hem de toplumsal barış açısından uzun vadeli ciddi sonuçlar doğurabilir.