Üç kitap...

...Üçünün anlamı aynı... Türk kültürünün mücadelesi!

Ekrem Hakkı Ayverdi - İ.Aydın Yüksel - Gürbüz Ertürk - İbrahim Numan'ın çalışmaları olan ''Avrupa'da Osmanlı Mimari Eserleri - Yugoslavya'' var. 1981 yılında İstanbul'da basılmış. Fazla ciltli kitabın 3.'sü bende var. 1980'li yılların sonunda veya 1990'lı yılların başında İstanbul'da bir sahaftan aldım. Başlıktan neyin sözü olduğu belli oluyor. Önce kitabın adı ilgimi çekti. O zaman ortak devlet Yugoslavya'da işlenen ve beni ilgilendiren konuyu işleyen bir kitaptı. Üstelik tek kitaptı. Onları tamamlamayı düşündüm. Nedir ki, yapamadım... Başaramadım! Bu çalışmanın başında E. Hakkı Ayverdi gibi Osmanlı kültürünün aşinası olan bir bilim adamının bulunmasını da görünce, kitap daha da ilgimi celp etti.

Sene 1998... ''Üsküp'te Osmanlı anıtları'' (Osmanliski spomenici vo Skopje, MC İslam Birliği)... Yazarı, Üsküplü sanat tarihçisi Lidiya Kumbaracı-Bogoeviç. E. H. Ayverdi'de olduğu gibisinden  geniş bir alana hitap etmeyen bir eser. Sadece Üsküp Osmanlı anıtlarında kalmış. Bugün dahi bize bilgi vermekte. Kitaptaki imza, kitabın bana 13.08.1998 tarihi düşülerek, Hafız İdris Selam tarafından hediye edildiğini göstermekte.. Bu adı anmamdaki sebep, kitabın 248. sayfasının en üstünde, çalışmanın sahibinin Hafız İdris efendi Selam tarafından desteklendiğinin belirtilmesiydi.

Üçüncü kitap elimde yok. Masamda var. İnternetin istendiğinde nimet olacağını gösteren haliyle...  Prizrenli Altay Suroy "Prizren'de Türk Dönemi Kültür Mirası" adlı eserini göndermiş.  Prizren benim sevdiğim kent olarak hatıralarımda. Üsküple arası 110 kilometre. Eskiden çok sık giderdim. Arabaya çık. Ver elini Prizren yapardım. Kentin eski yazıtlardaki adı: Pürzerrin... Anlamı ‘som altın'... Oralıları bilmem ama bana göre, gerçekten öyle. Şimdi iki ayrı devletteyiz. Üsküp Makedonya Cumhuriyetinde... Prizren Kosova Cumhuriyetinde. Ama internet denen şu dostumuz (bazen düşman olmasını da bilir) tanıdklarla benim aramdaki bağı sürdürmekte.

Altay Suroy kimdir soranlar olabilir. Oradan başlayayım. A. Suroy 1949 da Prizrende doğdu. Hukuk Fakültesini bitirdi. Öğrencilik yıları ve sonra da Tan gazetesinde gazetecilik yaptı. Hukuk okudu ama onu edebiyatçı, araştırmacı, iyi bir fotografçı olarak da görmekteyiz. Kosova'da hakim, savcı, avukatlık yaptı. Bir dönem Kosova Adalaet Bakanlığı vekili oldu. Halen Kosova Anayasa Mahkemesi üyesidir. Ancak gazetecilikten vazgeçmediğini Kosova'da Türkçe gazete boşluğunu doldurmaya çalışan Kosovahaber internet gazetesi sayfasının da başındadır. Onu edebi eserlerinden olduğu gibi, yaptığı ve yayınlandığı öteki çalışmalarından tanımaktayız.

"Prizren'de Türk Dönemi Kültür Mirası" adlı eserinin Kosova'da yaşayan Türklerin günü olan 23 Nisan Tertip kurulu tarafından desteklendiğini öğrenmekteyiz. Zira kitabın çokları tarafından desteklendiğini de yine kitaptan anlamatayız.

İlk bakışta sunumla başlayan kitapta Prizrenle ilgili kaynaklardan alıntılanan  bilgiler durmaktadır. Devamda Prizren camileri ile ilgili yazısıyla verilen konuda bilgi sunulmaktadır. Ondan sonra 28 konunun işlenmesiyle ilk ana konuya destek olunmaktadır. Tekkeler genel yazısını 9 tekke ile ilgili yazılar izlemektedir. Daha sonra kale ve islahaneye yer verilmektedır. Ardından hamamlara geçildiği gözümüzün önüne serildiğini görmekteyiz. Hamamlar 4 yazıyla desteklendikten sonra, 7 yazıyla anlatılan Köprüler bölümü verilmektedir. Sayısı altmışı geçen yazıyla meydana çıkan bu eserde toplu halde eskilerin Prizreni hissedilmektedir.

Kitaptaki fotograflar A. Suroya aittir. O, bu dalda da ustalığını sergilemektedir.

Kitaba "Prizren'de Türk Dönemi Kültür Mirası" denmesi bana yabancı gelmedi. Hemen Üsküpte yapılan  'Türkçenin Balkan Dilleri Üzerine Etkisi' adlı bilimsel toplantı aklıma geldi. Orada da gördüğümüz gibi Türkçenin etkisi denmiş... Tıpkı A. Suroyda olduğu gibi Türk kelimesi var ve bu toplantı da bu etkinin birkaç türlü adlandırılmasına rağmen ağırlık kazanan kavram olarak Türkçe kelimelerin etkisi tartışıldı. Bunların aslında Türkçe sözler olduğu söylendi. Başta andığım kişilerin kitaplarında Osmanlı sözcüğü var... A. Suroy, Türk olarak bu kültürü sahiplenmektedir. Bugün dünya bile Osmanlının Türklerdeki devlet anlayışının tarihte bir devamı olarak onu Türkiye'de görmektedir. Bizse diğer milletlerle beraber böylesine zengin bir kültürü ortaya koyabilmekten bugün bile mutluluk hissetmekteyiz.

Geçenlerde televizyondan 7. Türkçe Olimpiyatları'nı seyretirken onlarla ilgili olarak konuşmasında T. C. Başbakanı sayın R. Tayip Erdoğan'ın konuşmasını izledim. O bu Olimpiyatların selamlarken, ‘Türkçenin mücadelesini veren bir gösteri' anlamında bir değerleme yaptı...

'Türkçenin Balkan Dilleri Üzerine Etkisi' adında yapılan bilimsel toplantı da, Altay Suroy'un bu eseri de kendi kapsamında, bana göre hoşgörülü Türk kültürünün bir mücadelesidir...

Altay Suroy, bize böyle değerli bir eser vermekle gurur duysun...