Zamanın Ötesinden Gelen Bir Ses: Refki Taç

Bazı insanlar vardır; bir coğrafyaya sığmaz, bir zamana ait değildir. Onlar, toprağın hafızasıyla konuşur, kelimeleriyle tarih tutar. Kosova’nın Şehit Sultan Murat Hüdavendigâr ile mühürlenmiş yurdundan, Mamuşa’dan çıkan bir cevher-kamet olan Refki Taç, işte tam da böylesi bir isimdir.

Uluslararası hukukçu, yazar, şair, mütefekkir, edebiyatçı… Bu sıfatların her biri doğrudur ama eksiktir. Çünkü Refki Taç’ı anlatmak, yalnızca mesleki unvanlarla mümkün değildir. Onunla bir sofraya oturduğunuzda, bir çay içtiğinizde ya da sessizce aynı odayı paylaştığınızda hissedersiniz: Zaman durur. Ya da zaman, bildiğimiz akışını terk eder. Sanki geçmiş, şimdi ve gelecek aynı cümlede buluşur. İnsan, zamanlar ötesi bir yolculuğa çıktığını fark eder ama bunun tam olarak ne zaman başladığını anlayamaz.

1951 yılında Prizren yakınlarındaki Mamuşa’da doğan Refki Taç, Balkanlar’da Türk olmanın ne demek olduğunu bir kimlik tartışması değil, bir varoluş meselesi olarak yaşamış ve yaşatmıştır. İlk öğrenimini Mamuşa’da, orta öğrenimini Prizren Lisesi’nde, yüksek öğrenimini ise Priştine Hukuk Fakültesi’nde tamamladı. Hukuku yalnızca bir meslek değil, adaletin kırılgan vicdanı olarak gördü. “Pravni Život”, “Sudska Praksa”, “Savremena Praksa” gibi saygın hukuk dergilerinde kaleme aldığı yazılar, onun eleştirel aklını ve ilmi titizliğini açıkça ortaya koydu. Kongrelerde, sempozyumlarda sunduğu bildiriler, Balkanlar’daki hukuki meseleleri evrensel bir vicdanla ele alma çabasının izlerini taşır.

Fakat Refki Taç’ı asıl büyük kılan, ilimle hikmeti aynı potada yoğurabilmiş olmasıdır. O, “koca sine”dir; bilgiyi yalnızca birikim olarak değil, ahlakla taşınması gereken bir emanet olarak görür. Küreselleşme sürecinde Balkanlar’da Türk varlığına ve Türkçenin savunulmasına dair kaleme aldığı çalışmaları, özellikle “Küreselleşme Sürecinde Balkanlarda Türk Varlığı ve Türkçe ile Türklüğün Savunması” başlıklı makalesi, yalnız akademik bir metin değil, aynı zamanda bir direniş manifestosudur. Bu satırlarda Batı’nın sömürgeci zihniyetine karşı yükselen itiraz, bir halkın diline, kültürüne ve haysiyetine sahip çıkma çığlığıdır.

Refki Taç’a göre dil yalnızca iletişim aracı değil, bir milletin vicdanıdır. Dil aşınırsa, hafıza da aşınır. Kültür yok sayılırsa, insan kendini başkalarının gözünden görmeye mahkûm edilir. Ve insan, kendini başkasının aynasında aramaya başladığında, artık kendisi olmaktan çıkar. Taç’ın metinleri bu yüzden rahatsız edicidir; çünkü hakikati okşamaz, uyandırır.

Edebi dünyasında da aynı hassasiyetle yürür. Kültürel Değerlerin Savunması, Toplumsal Hayat Kuralları, Parçalanmış Bütün gibi eserleri, modern insanın parçalanmışlığını ve değer kaybını derin bir sükûnetle sorgular. 2025’te yayımlanan Kalem Altında İnsan Kırılmaları romanı ise adeta bu birikimin vicdani doruk noktasıdır. Bosna Savaşı’nın görünmeyen yaralarına eğilen bu eser, rakamlara sığmayan acıları, istatistiklere gömülen hayatları, savaşta ölmemiş ama hayatı öldürülmüş insanları anlatır. Orada anlatılan, yalnız bir mağdurun hikâyesi değil; insanlığın suskunluğudur.

Refki Taç, kalemiyle tanıklık eder. Tanıklığı ne öfkelidir ne de soğukkanlı; vakur ve derindir. Onun metinlerinde acı bağırmaz, fısıldar. Ama o fısıltı, kulak verene geceler boyu uyku vermez.

Bugün Mamuşa’dan Prizren’e, Kosova’dan Balkanlar’a uzanan bu ses, bize şunu hatırlatır: “Bitti” denilen yerde hakikat bitmez. Osmanlı bitmediği gibi, Türk de bitmez. Eserler durdukça, dil yaşadıkça, hafıza diri kaldıkça… Ve bu hafızanın yaşayan kalemlerinden biri de hiç şüphesiz Refki Taç’tır.

O, zamanı durduranlardan değil; zamanı insanın vicdanıyla yeniden kuranlardandır.

Refki ağabeyi tanımak; irfanla mayalanmış sohbet halkasında nefeslenmek, gönül ikliminde diz dize oturmak, benim için dünyaya değişilmeyecek bir şeref vesikasıdır.

Selam ve dua ile…

Yazan: M. Tevfik Yücesoy
Şubat 2026/ İstanbul