Priştine’de Kadın Cinayetleri Protestosu: “Artık Boş Vaat İstemiyoruz”

Arlinda Zekaj'ın öldürülmesine ilişkin protestolar, adaletin sağlanması ve olayda kurumsal sorumluluğun ortaya çıkarılması talebiyle bugün Priştine'de altıncı gününde devam edecek. Feminist Düşünce ve Eylem Kolektifi tarafından düzenlenen protestonun saat 17.00'de Priştine'deki Zahir Pajaziti Meydanı'nda başlaması planlanıyor. Organizatörler vatandaşlara eylemlere katılma çağrısında bulunarak, Arlinda ve öldürülen tüm kadınlar için adalet sağlanana ve şiddete maruz kalan kadınların güvenliği garanti altına alınana kadar protestoların süreceğini duyurdu. Protestocuların başlıca talepleri arasında kadın cinayetlerinin (femisit) ulusal acil durum olarak ele alınması, Adalet Bakanı Donika Gërvalla ile İçişleri Bakanı Xhelal Sveçla'nın görevden alınması ve Arlinda Zekaj'ın davasında ihmali olduğu şüphesi bulunan kamu görevlilerinin soruşturularak yargılanması yer alıyor. Protestocular ayrıca görevlerini yerine getirmedikleri tespit edilmesi hâlinde adalet kurumları, polis ve Sosyal Hizmet Merkezi yetkililerinin de hesap vermesini talep ediyor.  

Eski Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Oxford Union'da yaptığı konuşmada Kosova savaşı sırasında zorla kaybedilen kişilerin akıbeti konusunu gündeme taşıdı. Osmani, sevdiklerinin akıbetini öğrenmek için hâlâ bekleyen binlerce ailenin yaşadığı acının dünya kamuoyunda unutulmaması gerektiğini vurguladı. Özellikle yakınlarının geri dönmesi umuduyla yaşamlarını sürdüren ailelerin ve annelerin çektiği acılara dikkat çeken Osmani, kayıp kişilerin akıbeti aydınlatılmadan tam anlamıyla adaletin sağlanamayacağını belirtti. Osmani, “Onların akıbeti aydınlatılmadığı sürece savaş, aileleri için sona ermiş değildir. Gerçek rehin tutulduğu sürece adalet de eksik kalacaktır” ifadelerini kullandı.  

Hükümet binası önünde dün toplanan bir grup vatandaş, Başbakan Albin Kurti ve hükümetinin istifasını talep etti. Protestonun organizatörü Durim Aliu, eyleme katılanların sayısının az olmasının kendilerini hayal kırıklığına uğratmadığını ve protesto kararlarından vazgeçirmeyeceğini söyledi. Aliu, “Çoğunluğun buraya gelmeye cesaret edemediğini biliyoruz çünkü işlerini kaybetme riskiyle karşı karşıyalar. Albin Kurti'nin bu iktidarının burada kalmasına fazla zaman kalmadığını biliyoruz. Protestoları durdurmayacağız, meydanları vatandaşlarla dolduracağız.” dedi. Protestocular arasında yer alan Princ Zogaj da konuşmasında hükümetten hesap vermesini talep etti. Vatandaşların sabrının, gençlerin ise Kosova'daki gelecek umutlarının giderek tükendiğini ifade etti. Zogaj, eğitim sistemindeki durumu eleştirerek PISA sonuçlarına, öğrencilerin yaşam koşullarına ve istihdam olanaklarının yetersizliğine dikkat çekti.  

Meclis bünyesindeki beş parlamento komisyonu bugün toplantı gerçekleştirecek. Saat 11.30'da, Arlinda Zekaj'ın öldürülmesine ilişkin kurumsal eylem ve ihmaller ile aile içi şiddet kapsamında çocuklara ve kadınlara yönelik şiddetin ele alınması amacıyla kurulan Meclis Araştırma Komisyonu toplanacak. Toplantıda komisyonun kuruluş işlemlerinin tamamlanması ve çalışma planının hazırlanması öngörülüyor.  

Meclis Başkanlık Kurulu, Meclisin çalışmalarına ilişkin çeşitli konuları ve bir sonraki genel kurul oturumunun hazırlıklarını değerlendirmek üzere bugün toplanacak. Toplantıda ilk okumada ele alınması planlanan yasa tasarıları arasında Acil Durum Yönetimi Ajansı, Tarım Sayımı ve Tarım, Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Ormancılık Merkezi Müfettişliği yasa tasarıları yer alıyor. Gündemin önemli başlıklarından birini de Sayıştay Başkanı'nın Kosova Cumhuriyeti'nin 2025 yılı bütçesine ilişkin yıllık denetim raporu oluşturuyor. Başkanlık Kurulu ayrıca Vetëvendosje Hareketi (LVV) ve Kosova Demokratik Partisi (PDK) Meclis gruplarının, milletvekillerinin meclis komisyonlarındaki üyeliklerinin değiştirilmesine yönelik önerilerini değerlendirecek. Sırp Listesi'nin komisyonlara milletvekili atanmasına ilişkin önerisi de görüşülecek. Önerilen gündemde, önceki oturumların tutanaklarının onaylanması, gündem dışı konuşmalar ve milletvekillerinin soruları da bulunuyor. Diğer yandan, meclis gruplarının komisyonların üye yapısında değişiklik yapılmasına yönelik teklifleri de toplantıda ele alınacak.  

Dalina Haxhiu, RTK’nin “Kosova’nın Akord,ları” Şarkı Festivali kapsamında düzenlenen “Çocuk Akorlaır” yarışmasının birincisi oldu. Haxhiu, “Ëndrra ime s’fle” (Hayalim Uyumaz) adlı şarkısıyla Çocuklar Altın Okari Ödülü’nü kazandı. Festivalin çocuklara ayrılan üçüncü gecesinde, Priştine’deki “1 Ekim” Salonu’nun sahnesinde 15 genç sanatçı yer aldı. Yarışmacılar, şarkılarını orkestranın eşliğinde canlı olarak seslendirdi. Birincilik ödülünü Dalina Haxhiu’ya Kosova Meclis Başkanı Albulena Haxhiu takdim etti. Festivali takip eden çocuklara vermek istediği mesaj sorulan Dalina Haxhiu, hayal kurmaya devam etmeleri gerektiğini söyledi. Haxhiu, “Her zaman hayal kurmalı ve asla pes etmemeliler. Şarkımın sözlerinde de söylendiği gibi” dedi. Çocuklar Gümüş Okari Ödülü, “Soprano” adlı şarkısıyla Rita Krasniqi’nin oldu. Üçüncülük ödülü olan Çocuklar Bronz Okari Ödülü ise “Ëndrrat s’kanë kufij” (Hayallerin Sınırı Yok) adlı şarkısıyla Marin Keri’ye verildi. En İyi Şarkı Sözü Ödülü, sözleri Valon Gashi’ye ait olan “Lëshoni pëllumbat” (Güvercinleri Salın) adlı şarkısıyla Aksa Sulejmani’ye verildi. Ödülü, RTK Çocuk Yayınları Birimi’nde görev yapan oyuncu ve gazeteci Anisa Ismaili takdim etti. Ödülün ardından duygularını dile getiren Aksa, şarkısının mesajının insanların hayatın her anından keyif alması olduğunu söyledi. Programda Amadeus Orkestrası da “Malësorja” adlı eseri yorumladı. Gecenin özel anlarından biri de Adelina Ismajli’nin “Kosova’nın Akorları” sahnesine dönüşü oldu. İlk sahneye çıkışından 40 yıl sonra yeniden festivalde yer alan sanatçı, “Ne jemi bukuria e atdheut” adlı şarkısını seslendirdi. Jüri üyesi Orjeta Lero Kelaj, festivalin organizasyonunu ve çocukların performanslarını takdir etti. Kelaj, sahnede sergiledikleri cesaret ve yetenek nedeniyle her bir çocuğun kazanan olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.  

Kosova Demokratik Birliği (LDK) Milletvekili Hykmete Bajrami, Kosova Hükümeti’ni diplomatik temsilciliklerde yapılan son atamalar nedeniyle eleştirdi. Bajrami, iktidarı aile üyelerini ve yakın çevresindeki kişileri büyükelçiliklerde görevlendirmekle suçladı. Bajrami açıklamasında üç örnek vererek, Kosova’nın diplomatik temsilciliklerinde Dışişleri Bakanı Xhelal Sveçla’nın yeğeninin Washington’da, Luan Dalipi’nin kuzeninin Berlin’de ve Dalipi’nin eski bir çalışma arkadaşının eşinin Iowa’da görevlendirildiğini öne sürdü. Vatandaşların art arda gelen krizlerle karşı karşıya olduğu ve kurumlara duyulan güvenin en düşük seviyelerde bulunduğu bir dönemde hükümetin arkadaşlarını ve aile üyelerini büyükelçiliklere yerleştirmekle meşgul olduğunu söyleyen Bajrami, iktidarı eleştirdi. Bajrami, “Sizi kandırdılar. Bugün verdikleri sözlerin tam tersini yapıyorlar. Sizi kandırdılar ve başarısız oldular. Bu aldatmacayı daha ne kadar sürdüreceğimiz ise sizin de elinizde” ifadelerini kullandı. LDK milletvekili açıklamasında ayrıca Başbakan Albin Kurti’nin, aile üyelerinin kamu kurumlarında görevlendirilmesine karşı çıktığı ve “Akrabalık düğünler içindir” sözünü kullandığı bir videoyu da paylaştı.

Adalet Bakanı Donika Gërvalla, Gilan’a bağlı Demiraj köyünde iki kişinin hayatını kaybettiği trajik olayın ardından açıklama yaptı. Facebook üzerinden paylaşımda bulunan Gërvalla, olayı sarsıcı olarak nitelendirerek aile içindeki güvenliğin önemine ve kurumların gerekli müdahaleyi yapmasına dikkat çekti. Gërvalla paylaşımında, “Aile, insanın en güvenli sığınağı, sevgi, uyum, ilgi ve korumanın hâkim olduğu yer olmalıdır. Bu güvenliği zedeleyen her olay, kurumsal düzeyde derhal dikkat ve müdahale gerektirir.” ifadelerini kullandı. Bakan Gërvalla, gerçeğin ortaya çıkarılması ve sorumlu kurumların gerekli yasal adımları atabilmesi için olayın tüm koşullarının eksiksiz ve gecikmeden soruşturulmasını istedi. Gërvalla, açıklamasının sonunda hayatını kaybedenlerin ailelerine ve yakınlarına başsağlığı dileklerini iletti.

Kosova’da Nisan ayından bu yana kızamık vakalarındaki artış sürüyor. Şimdiye kadar toplam 242 vaka doğrulanırken, son bir haftada 18 yeni vaka tespit edildi. Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği’nde yaklaşık 20 hasta tedavi görüyor. Hastaların genel sağlık durumlarının büyük ölçüde stabil olduğu, bazı şüpheli vakalarda ise test sonuçlarının beklendiği bildirildi. Nisan ayından itibaren kızamık şüphesiyle alınan numunelerin sayısında Kosova Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsü'nde (IKSHPK) artış yaşandı. Aradan altı ay geçmesine rağmen vakalardaki artış devam ediyor. Son bir haftada doğrulanan yeni vakalar hakkında açıklama yapan Halk Sağlığı Uzmanı Faik Hoti, şu ana kadar kaydedilen vaka sayısının 242’ye ulaştığını belirtti. Hoti, “Ulusal Enstitünün son güncellemesine göre, 16 Nisan ile 26 Ekim tarihleri arasında toplam 242 kızamık vakası kaydedildi. Son raporlar ve haftalık güncellemeler incelendiğinde, özellikle aşılanmamış çocuklarda her hafta yeni vakaların görüldüğünü söyleyebiliriz.” dedi. Salgının daha ciddi boyutlara ulaşma riski var mı? Enfeksiyonun yayılmasıyla durumun daha ciddi bir hâl alıp almayacağına ilişkin değerlendirmede bulunan Hoti, genel vaka sayıları açısından durumun kontrol altında olduğunu söyledi. Hoti, “Genel rakamlar açısından durum kontrol edilebilir seviyede. Rutin aşılamanın artırılması için ek çalışmalar yürütülüyor. Ancak kızamık ciddi komplikasyonlara yol açabilen bir hastalık olduğu için konuyu son derece ciddiye alıyoruz.” ifadelerini kullandı. Yeni vakaların ardından Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği’nde kızamık nedeniyle tedavi görmesi gereken hastaların yatışı da devam ediyor. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Lirim Tafilaj, klinikteki son duruma ilişkin şu bilgileri verdi: “Şu anda Enfeksiyon Hastalıkları Kliniği’nde kızamık teşhisi doğrulanmış yaklaşık 19 hasta tedavi görüyor. Bazı hastaların test sonuçları henüz çıkmadı ve bu kişiler şüpheli vaka olarak değerlendiriliyor. Sonuçlar geldikçe tanılar kesinleşiyor. Hasta sayısı, poliklinik başvurularına ve tedavi gerektiren hastaların durumuna bağlı olarak zaman zaman değişiyor.” En fazla vaka Priştine ve Kosova Ovası'nda IKSHPK verilerine göre, son altı ayda Priştine’de 83, Kosova Ovası'nda 58, Ferizovik'te ise 25 kızamık vakası doğrulandı. En fazla etkilenen yaş grubu ise 12-24 aylık çocuklar oldu. Bu yaş grubunda toplam 93 vaka kaydedildi.

İnsani Hukuk Fonu'ndan Bekim Blakaj, Kosova Özel Mahkemesi'nin Lahey'deki Özel Dairelerinde yargılanan sanıkların savunma ekiplerine destek sağlamak amacıyla strateji hazırlamakla görevlendirilen çalışma grubunun yetki ve görev alanına ilişkin belirsizlikler bulunduğunu ifade etti. Blakaj, çalışma grubunun hangi somut yetkilere sahip olacağının ve yargı süreçlerini nasıl etkileyebileceğinin henüz bilinmediğini söyledi. Savunma ekiplerinin karşılaştığı en önemli sorunlardan birinin yeterli mali kaynak eksikliği olduğunu belirten Blakaj, bu durumun savunma ekiplerinin mevcut yapısının devamlılığını da olumsuz etkilediğini ifade etti. Blakaj açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Bu çalışma grubunun strateji hazırlama konusundaki kesin görev ve yetki alanının ne olduğunu henüz bilmiyoruz. Normal şartlarda sanıkların savunma avukatları mahkeme önünde taraf konumundadır ve ikinci derece yargılamada da argümanlarını sunacak olanlar onlardır. Bu grubun nasıl yardımcı olacağını bilmiyorum. Savunma ekiplerinin mali desteğe ihtiyacı var. Şimdiye kadar aldıkları desteğin yeterli olup olmadığını da bilmiyorum.” Blakaj, yargılama süreçleri boyunca bazı avukatların savunma ekiplerinden ayrıldığını ve yerlerine yeni avukatların getirildiğini de hatırlattı. Bu değişikliklerin sanıkların savunmasını olumsuz etkilediğini değerlendirdi. Blakaj sözlerini şöyle sürdürdü: “Bazı avukatlar süreç içerisinde ekiplerden ayrıldı ve yerlerine başkaları getirildi. Bu savunma avukatlarının ayrılmasıyla savunmanın daha da zayıfladığını düşünüyorum. Temel sorun, yeterli mali kaynakların bulunmamasıydı. Toplanan bu çalışma grubunun böyle yetkileri olup olmadığını ya da savunma ekiplerinin birbirleriyle daha iyi koordinasyon kurmasını sağlayıp sağlayamayacağını bilmiyorum.”