Anayasa Mahkemesi Kararı: Cumhurbaşkanının Meclis Feshi Geçici Olarak Durduruldu

Öğretim üyesi ve eski Kosova Anayasa Mahkemesi Başkanı Enver Hasani, Kosova’da cumhurbaşkanı seçimi süreci etrafında yaşanan son gelişmeleri yorumlayarak, milletvekillerinin salonda kalmaya zorlanması ve 80 oyun sağlanmasının dayatılması yönündeki talebin uygulanamayacağını vurguladı. Hasani, Politiko programında konuşurken, Albulena Haxhiu ve bir grup milletvekili tarafından dile getirilen böyle bir talebin Mahkeme tarafından dayatılamayacağını söyledi. “Mahkeme böyle bir şeyi talep edemez; bunun birçok nedeni var. Birincisi, 2015 yılına ait bir mahkeme kararı var ve bu karar milletvekillerinin böyle bir eylemi yapmaya zorlanamayacağını belirtiyor.” dedi Hasani. Hasani ayrıca, Haxhiu tarafından çağrılan oturumun kurgusal (fiilen geçersiz) göründüğünü, çünkü ona göre bunun Kosova Anayasası’nın ve Kosova yargı standartlarının yanlış yorumlanmasına dayandığını ifade etti. Hasani’ye göre Kosova’daki anayasal uygulama ve içtihatlar, milletvekillerinin parlamenter prosedürler sırasında bir mahkeme kararıyla toplantıya katılmaya ya da belirli bir şekilde oy kullanmaya zorlanamayacağını açıkça ortaya koyuyor.

Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Başbakan Albin Kurti ile olan ilişkisi hakkında açık şekilde konuştu. Osmani, siyasi ilişkilerde yaşanan değişikliklerin ardından “kişisel bir ihanet” hissettiğini söyledi. Osmani, Kurti’nin daha önce kendisine tam destek verdiğini, devletin başındaki çalışmalarını takdir ettiğini ve ikinci bir cumhurbaşkanlığı dönemi için de destek sözü verdiğini belirtti: “Kurti, böyle bir amaçta beni destekleyeceğine söz verdi ve birlikteliğimizin ülkenin çıkarına olduğunu vurguladı. Kosova’ya umut veren bu ikili olarak birlikte devam edeceğimizi söyledi. Kurti bana ‘21. yüzyılın en iyi cumhurbaşkanısın’ dedi.”  Ancak daha sonra durumun değiştiğini ve artık Kurti ile parlamentodaki grubunun desteğini almayacağını öğrendiğini de ekledi: “Benim seçilme ihtimalimin olduğu netleştiğinde, Başbakan Kurti’den parlamenter grubunun ve kendisinin adaylığımı desteklemeyeceği yönünde bir değerlendirme geldi. Bunu bir gerçek olarak kabul ettim.”  Osmani bu açıklamaları gazeteci Çim Peka ile yaptığı bir röportajda dile getirdi.

Anayasa Mahkemesi, Sırp yargıç Radomir Laban’ın, Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani’nin Meclis’i feshetme kararnamesi hakkında verilecek karardan çekilmek istediğini bildirdi. Mahkemenin kararına göre, onun talebi oy birliğiyle reddedildi. Aynı kararda Mahkeme, 31 Mart’a kadar Cumhurbaşkanı ve Meclis’in herhangi bir işlem yapmasını engelleyen geçici bir tedbir de aldı. Resmî belgeye göre, yargıç Laban’la ilgili konu kararın 10. maddesinde yer aldı. Radomir Laban daha önce de eleştirilerin hedefi olmuştu; çünkü Cumhurbaşkanı Osmani, 2025 yılında onu “tehlikeli faaliyetlerde bulunmakla” nitelendirmişti. O dönemde Osmani, Meclis’in kurulmasına ilişkin Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı bir başvuruyu, Laban’ın davada raportör yargıç olarak atanmasının ardından geri çekmişti. Anayasa Mahkemesi’nin kararı, belirlenen süreye kadar sürecin müdahalesiz şekilde devam edeceğini ve 31 Mart’a kadar mevcut durumun (status quo) korunacağını vurguluyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nin Kosova’daki Kara Ataşesi Yarbay Jonathan Shaw bugün Kosova Savunma Bakanı Yardımcısı Enis Kervan’ı makamında ziyaret etti. Yapılan görüşmede, iki ülke arasında savunma alanındaki mevcut iş birliği ve ortak çalışmalar ele alındı; ayrıca gelecekte yapılacak projeler ve fikir alışverişi üzerine de görüş alışverişinde bulunuldu. Bildirildiğine göre, farklı toplulukların Kosova Güvenlik Gücü’ndeki-KGG temsiliyeti ve rolü üzerine de duruldu. Bakan Yardımcısı Kervan, bu ziyaretleri için  Amerikan Ataşesine teşekkür etti.

Vetëvendosje Hareketi Meclis Grubu Başkanı Arbërie Nagavci, Kosova Anayasa Mahkemesi’nin Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani’nin Kosova Meclisi’ni fesheden kararnamesine yönelik geçici tedbir kararı almasını memnuniyetle karşıladıklarını söyledi. Nagavci, yaptıkları başvurunun haklı olduğuna inandıklarını belirterek, sundukları argümanların açık ve anayasa temelli olduğunu ifade etti. Ayrıca mahkemeden profesyonel bir değerlendirme beklediklerini ve başvurularının kabul edilmesini umduklarını dile getirdi. Nagavci’ye göre, Anayasa Mahkemesi’nin aldığı karar anayasal düzenin korunması, kurumların demokratik işleyişinin sürdürülmesi ve ülkedeki kurumsal istikrarın sağlanması açısından büyük önem taşıyor.

Kosova Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani, Meclisin feshedilmesine ilişkin kararnameyi yayımlamadan önce çok sayıda hukukçuya danıştığını söyledi. Osmani, Arnavutluk’un başkenti Tiran’da katıldığı bir televizyon programında kararın tek başına alınmadığını belirterek, hem kendi ekibinden hem de dışarıdan hukukçularla görüş alışverişinde bulunduğunu ifade etti. “Bu, tek başıma aldığım bir karar değildi. Hem kabinemdeki hem de dışındaki onlarca hukukçuya danıştıktan sonra bu adımı attım. Hepsi de oybirliğiyle aynı değerlendirmeyi yaptı,” dedi. Cumhurbaşkanı Osmani’ye, söz konusu kararnameyle ilgili davada Kosova Anayasa Mahkemesi’nin bağımsız bir karar verip veremeyeceği de soruldu. Osmani, mahkemenin özgür olması gerektiğini vurgulayarak, hiç kimsenin mahkeme üzerinde baskı kurmaya çalışmamasını umduğunu dile getirdi. Osmani ayrıca, mahkemenin vereceği her türlü kararı memnuniyetle karşılayacağını söyledi.

Milletvekili Haxhi Avdyli, Cumhurbaşkanı Vjosa Osmani’ye yönelik linç kampanyası ve tehditleri protesto ederek ‘GUXO’ partisindeki tüm görevlerinden istifa etti. Avdyli, sosyal medyada yaptığı açıklamada, nefret dili ve şiddet çağrılarına katılamayacağını vurguladı. Avdyli, Vetëvendosje milletvekili grubunda ve GUXO yönetiminde daha önce de siyasi görüş ayrılıkları yaşadığını, ancak durumun kamu önünde linç ve tehdit boyutuna ulaşmasını beklemediğini belirtti. İstifasıyla siyasette nefret diline karşı bir çağrı yapmak istediğini söyleyen Avdyli, siyasi farklılıklara rağmen saygı ve insanlığın korunması gerektiğini, Kosova’nın geleceğinin her şeyin üzerinde olduğunu öne sürdü.

Yerel Yönetim ve İdare Bakanı Elbert Krasniqi, Finlandiya’nın Priştine Büyükelçisi Evamari Laaksonen ile bir görüşme gerçekleştirdi. Krasniqi, Finlandiyalı diplomatla yerel yönetim ve kurumlar arası işbirliğinin derinleştirilmesi imkanlarını ele aldıklarını söyledi. “Bu görüşmede belediyelerin kapasitelerinin güçlendirilmesinin, tecrübe paylaşımının ve Kosova ile Finlandiya belediyeleri arasında ortaklıkların kurulmasının önemini vurguladık. Ayrıca atık yönetimi, acil durumlarla başa çıkma ve yerel düzeyde performans ile şeffaflığı artıran programların desteklenmesi gibi önemli alanlarda işbirliğini de görüştük.” diye açıkladı Krasniqi. Bakan, uluslararası işbirliğinin Kosova’da yerel yönetimin geliştirilmesi ve güçlendirilmesi için önemli bir dayanak olmaya devam ettiğini belirtti.

Kosova Demokratik Enstitüsü (KDI) araştırmacısı Eugen Cakolli, mevcut anayasal durumda, daha derin bir kurumsal krizi önlemek için Anayasa Mahkemesi'nin hızlı hareket etmesi ve cumhurbaşkanının kararnamesiyle ilgili geçici bir tedbir uygulama olasılığını değerlendirmesi gereğini dile getirdi. Cakolli, hukuk ilkesine göre kararnameler mahkeme tarafından aksi ispatlanana kadar geçerli kabul edilse de, bu durumda anayasal belirsizlikler acil bir tepki gerektiriyor. Bu uzmana göre bu adım, daha derin bir kurumsal krizin önüne geçmek için önemli. Cakolli ayrıca gerekli adımların atılmaması halinde ülkenin tartışmalı bir kurumsal sürece girebileceği uyarısında bulunarak, geçmişte Meclis başkan yardımcılarının seçilmesiyle ilgili yaşanan benzer anayasal karar süreçlerini hatırlattı. Cakolli’ye göre şimdiye kadarki uygulamalar, Anayasa Mahkemesi’nin hassas konularda çoğu zaman öncelikli ve hızlı şekilde hareket ettiğini gösteriyor. Cakolli, Kosova’nın zaten ikinci yılına tam anlamıyla işlevsel olmayan kurumlarla girdiğini ve bunun vatandaşların devlet kurumlarına olan güvenini zedeleyebileceğini söyledi. Cumhurbaşkanının rolüne ilişkin değerlendirmesinde ise Cakolli, Vjosa Osmani’nin seçim tarihini belirlemesi açısından hukuki bir engel bulunmadığını, ancak kısa bir süre daha bekleyebileceğini ifade etti. “Eğer önümüzdeki günlerde Anayasa Mahkemesi bir karar vermezse, Cumhurbaşkanı anayasal ve yasal yetkilerini kullanarak seçim tarihini belirlemek zorunda kalacaktır. Bu, ülkede hukuki güvenliğin korunması açısından gereklidir.” diye belirtti KDI araştırmacısı Eugen Cakolli.

Başbakan Albin Kurti, geçen Cuma günü QUINT büyükelçileri ile yaptığı toplantıda son siyasi durumun gündeme gelmediğini açıkladı. Kurti, söz konusu toplantının önceden planlandığını vurgulayarak, “Bu konuyla ilgisi yoktu. Toplantı daha önce kararlaştırılmıştı” dedi.