90%’ı Özel Mahkeme’ye Olumsuz Bakıyor, 80,2%’si Kaldırılmasını İstiyor

Kosova Güvenlik Çalışmaları Merkezi (QKSS), Kosova vatandaşlarının Lahey’deki Kosova Özel Daireleri’ne (Özel Mahkemeler) ve Kosova Kurtuluş Ordusu’nun (UÇK) eski liderleri hakkında verilen mahkûmiyet kararına ilişkin tutumlarını ölçmek amacıyla gerçekleştirdiği ülke çapındaki anketin sonuçlarını yayımladı.

Anket sonuçlarına göre, katılımcıların yüzde 72,1’i Özel Daireler hakkında olumsuz görüşe sahip. Katılımcıların yüzde 83,5’i ise Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi ve Rexhep Selimi hakkında verilen mahkûmiyet kararını adaletsiz buluyor.

Kosova’nın 38 belediyesinin tamamında 1.139 katılımcıyla gerçekleştirilen araştırma, katılımcıların yüzde 81,7’sinin mahkemenin Kosova halkı adına konuşma iddiasına karşı çıktığını da ortaya koyuyor. Öte yandan, katılımcıların yüzde 74’ü Özel Daireler’in kaldırılmasını desteklerken, yüzde 78’i mahkûmiyet kararının açıklanmasının ardından düzenlenen protestolara destek verdiğini belirtiyor.

QKSS, bu mahkemeye yönelik karşıtlığın Kosova Arnavutları arasında çok daha belirgin olduğunu değerlendiriyor. Verilere göre, Arnavut katılımcıların yüzde 87,7’si mahkûmiyet kararını adaletsiz buluyor, yüzde 88,7’si mahkemenin halk adına konuşma iddiasına karşı çıkıyor, yüzde 80,2’si ise mahkemenin kaldırılmasını destekliyor.

Araştırmanın bir diğer bulgusu, Arnavut katılımcıların yüzde 67’sinin incelenen dört konunun tamamında aynı anda eleştirel bir tutum sergilediğini gösteriyor. QKSS’ye göre bu durum, karşıtlığın zayıf ya da kararsız olmadığını ortaya koyuyor.

QKSS, sonuçlara ilişkin analizinde memnuniyetsizliğin genel olarak adalet sistemine değil, özellikle Özel Daireler’e yönelik olduğunu vurguluyor. Kuruluşa göre, Kosova mahkemelerine güvenen Arnavut katılımcılar da yerel adalet kurumlarına güvenmeyenler kadar Özel Mahkeme’ye eleştirel yaklaşıyor.

Araştırmada, UÇK savaşına ilişkin algı ile mahkeme kararı hakkındaki tutumlar arasında da bir bağlantı olduğu belirtiliyor. UÇK’nin dört eski liderinin haklı bir savaş yürüttüğüne inanan Kosova Arnavutları arasında, katılımcıların yüzde 94,7’si mahkûmiyet kararını adaletsiz buluyor.

Bununla birlikte, aynı görüşü paylaşmayanlar arasında bile yüzde 59,4’ü mahkemenin halk adına konuşma iddiasına karşı çıkarken, yüzde 53,1’i mahkemenin kaldırılmasını destekliyor.

Sırp katılımcılara gelince, QKSS Kosova’nın güneyinde ve kuzeyinde yaşayanlar arasında önemli farklılıklar bulunduğuna dikkat çekiyor. İbar Nehri’nin güneyindeki belediyelerde katılımcıların yüzde 83’ü mahkeme kararını adil buluyor. Buna karşılık, kuzeydeki dört belediyede yaşayanların yüzde 72,5’i kararı adaletsiz olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte, kuzeydeki katılımcıların neredeyse tamamı, Özel Daireler kurumunun kendisine ilişkin sorularda “bilmiyorum/görüşüm yok” yanıtını tercih etmiş. QKSS, bu sonuçların Kosova Sırplarının mahkemeyi destekleyen homojen bir grup olarak gösterilemeyeceğini ortaya koyduğunu vurguluyor.

QKSS, Arnavutların olumsuz tutumlarını etkileyen faktörleri açıklarken, mahkemenin Kosova’daki kamuoyunun çoğunluğunun iradesine aykırı biçimde ve büyük uluslararası baskı altında kurulmasına dikkat çekiyor. Ayrıca mahkemenin kurulmasıyla bağlantılı olarak beklenen faydaların gerçekleşmemesini de bu faktörler arasında sayıyor.

Kuruluş, Özel Daireler’in Kosova kurumlarına karşı hesap verebilirlik mekanizmasının bulunmamasına ve daha önce Kosova Ombudsmanlığı ile İngiltere ve Galler Barolar Birliği İnsan Hakları Komitesi tarafından dile getirilen adil yargılanma hakkına ilişkin kaygılara da dikkat çekiyor.

QKSS’ye göre bir diğer etken, UÇK’nin dört eski liderine yönelik yargı sürecinin Kosova Arnavutlarının çoğunluğu tarafından nasıl algılandığı. Hukuken bireysel cezai sorumluluk söz konusu olmasına rağmen, Kosova Arnavutlarının çoğunluğu bu süreci bizzat kurtuluş savaşının yargılanması olarak değerlendirmiş durumda.

Sonuç olarak QKSS, Özel Daireler’e yönelik karşıtlığın savaş mağdurlarının yaşadığı acıların inkâr edilmesiyle karıştırılmaması gerektiğini vurguluyor.

Araştırmanın özetinde şu ifadelere yer veriliyor:

“Bu, kurumsal yanıt gerektiren bir meşruiyet sorunudur ve hiçbir koşulda herhangi bir savaş mağdurunun görmezden gelinmesine gerekçe oluşturacak bir duruma dönüştürülmemelidir.”

QKSS, anket bulgularının hiçbirinin Arnavut, Sırp ve Roman savaş mağdurlarının yaşadığı acıları sorgulamadığının altını çiziyor. Kuruluş ayrıca, mahkeme kararında adı geçen mağdurların önemli bir bölümünün bizzat Kosova Arnavutları olduğunu hatırlatıyor.