ABD raporu: Kosova’da İnsan Ticaretiyle Mücadelede Ciddi Eksiklikler Sürüyor

ABD Dışişleri Bakanlığı’nın 2026 yılı İnsan Ticareti Raporu’na göre, Batı Balkan ülkeleri insan ticaretiyle mücadelede bazı ilerlemeler kaydetse de bu suçun ortadan kaldırılması için gerekli etkili mekanizmalardan ve uluslararası standartları karşılayacak uygulamalardan hâlâ yoksun.

Raporda Kosova’da mahkemelerin insan ticareti suçlarında yasal asgari sınırın altında cezalar verdiğine dikkat çekilirken, Arnavutluk’ta polis ve savcılığın bu tür suçları soruşturma ve kovuşturma konusunda yeterli uzmanlığa ve kapasiteye sahip olmadığı belirtildi. Sırbistan ve Karadağ’ın insan ticaretiyle mücadelede asgari standartları tam olarak karşılamadığı, Bosna-Hersek’te ise etkili mekanizmaların eksik olduğu kaydedildi.

Kosova’da cezalar yasal alt sınırın altında kalıyor

Rapora göre Kosova’da insan ticareti suçundan verilen hapis cezalarının sayısı geçmişe kıyasla artmış olsa da cezalar çoğunlukla kanunda öngörülen asgari sınırın altında kalıyor.

Kosova Ceza Kanunu, yetişkinlerin insan ticaretine maruz bırakılması suçunda 5 ila 12 yıl, çocukların insan ticaretinde ise 15 yıla kadar hapis cezası öngörüyor. Ancak rapor, mahkemelerin uygulamalarının bu yasal çerçeveden farklılaştığını vurguluyor.

Resmi verilere göre insan ticareti şüphesiyle kovuşturulan kişi sayısı bir önceki yıl 49 iken son dönemde 34’e geriledi. Polis dört yeni olay üzerinde çalışırken önceki dosyalara ilişkin soruşturmaları da sürdürdü.

Mahkemeler, cinsel sömürü amacıyla insan ticareti suçundan üç kişiyi mahkûm etti. Bu kişilerden ikisi hapis cezasına çarptırıldı: Biri üç yıl, diğeri beş yıl altı ay hapis ve para cezası aldı. Üçüncü kişiye ise bir yıl ertelenmiş hapis cezası verildi.

Raporda, yasal asgari sınırın altındaki cezaların faillerin hesap verebilirliğini zayıflattığı ve mağdurların güvenliğini tehlikeye attığı belirtildi.

Ayrıca, insan ticareti mağdurlarının cinsel hizmetlerinden yararlanmakla suçlanan 17 kişi hakkında kovuşturma yürütüldü ancak bu dosyalarda herhangi bir mahkûmiyet kararı verilmedi.

Zorla dilendirilen çocuklar insan ticareti mağduru olarak tanımlanmıyor

Raporda öne çıkan sorunlardan biri, sokakta dilenmeye zorlanan çocukların tüm vakalarının insan ticareti kapsamında soruşturulmaması.

Polis, ebeveynleri tarafından dilendirilmeye zorlanan çocuklara ilişkin olayları çoğunlukla ihmal veya kötü muamele olarak değerlendiriyor. Gerekçe olarak da bu olayların insan ticareti suçunun yasal koşullarını karşılamadığı gösteriliyor.

Rapora göre, mağdurların tespit edilmesindeki eksiklikler, insan ticareti nedeniyle yasa dışı eylemlerde bulunmaya zorlanan kişilerin cezalandırılmasına da yol açabiliyor.

Gözlemciler, özellikle duygusal kontrol ve psikolojik zorlama içeren vakalarda savcıların ve hâkimlerin yeterli eğitim ve deneyime sahip olmadığını belirtiyor. Bu durumun daha hafif cezalar verilmesine veya olayların daha hafif suçlar kapsamında değerlendirilmesine neden olduğu ifade ediliyor.

Geçen yıl 13 mağdur tespit edildi

Kosova makamları, geçen yıl insan ticareti mağduru olduğu belirlenen 13 kişiyi tespit etti. Bunların tamamı cinsel sömürüye maruz kalan Kosova vatandaşlarıydı; mağdurların ikisi kadın, 11’i kız çocuğuydu.

Raporda, özellikle zorla dilendirilen çocukların tespit edilmesine yönelik çalışmaların yetersiz olduğu vurgulandı. Buna karşılık sivil toplum kuruluşları, mağdurların yardım hizmetlerine yönlendirilmesini sağlayan mekanizmanın iyi işlediğini değerlendiriyor.

Hükümet, sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği içinde mağdurlara barınma, sağlık hizmetleri, danışmanlık ve hukuki yardım sağlıyor. 2025 yılında bu hizmetlerden 18 kişi yararlandı.

Yabancı uyruklu mağdurlar için hukuki koruma ve mahkemede ifade veren mağdurlara destek de sağlanıyor. Çocukların ifadelerinin alınması için özel odalar ve kimliklerini koruyarak uzaktan ifade vermelerini sağlayan ekipmanlar kullanılıyor.

Bununla birlikte rapor, mağdurların yeterince tespit edilememesi nedeniyle insan ticareti sonucu işledikleri suçlardan dolayı cezalandırılmalarının önüne etkili biçimde geçilemediğine dikkat çekiyor.

Önleme bütçesi artırıldı ancak eksiklikler devam ediyor

Kosova makamları, insan ticaretiyle mücadele çalışmalarını koordine eden özel bir ulusal organ aracılığıyla önleme faaliyetlerini artırdı.

Bu alandaki mali destek, bir önceki yıl 3 bin 550 avro iken 15 bin avroya yükseltildi. Kaynaklar, farkındalık kampanyaları ve acil yardım telefon hattının işletilmesi için kullanıldı.

Hükümet ayrıca insan ticareti mağdurlarının cinsel hizmetlerinden yararlanan kişilere yönelik kovuşturma ve cezalandırma yoluyla ücretli cinsel hizmetlere olan talebi azaltmayı hedefliyor.

İstihdam aracılarının denetlendiği ve iş müfettişlerinin düzenli saha kontrolleri yaptığı belirtilse de sistemde önemli eksiklikler bulunuyor. İş müfettişleri, insan ticareti vakalarını tespit etme konusunda eğitim almadıkları için yıl boyunca sahada karşılaştıkları hiçbir şüpheli vakayı polise bildirmedi.

Kadınlar ve kız çocukları cinsel sömürüye, çocuklar zorla dilendirilmeye maruz kalıyor

Rapora göre Kosova, mağdurların hem cinsel sömürüye hem de zorla çalıştırılmaya maruz kaldığı bir ülke konumunda.

İnsan tacirleri kadınları ve kız çocuklarını evlilik ya da dansçı ve şarkıcı olarak çalışma vaatleriyle kandırıyor. Ancak mağdurlar daha sonra özel evlerde, dairelerde, gece kulüplerinde ve masaj salonlarında cinsel hizmet sunmaya zorlanıyor.

Zorla dilendirme ise ağırlıklı olarak Kosova, Arnavutluk ve diğer komşu ülkelerden çocukları etkiliyor.

Cinsel sömürü mağdurlarının çoğunu Kosovalı kız çocukları oluştururken, bölge ülkelerinden, Doğu Avrupa’dan ve Kolombiya, Meksika, Tayland ve Venezuela gibi ülkelerden mağdurlar da tespit edildi. /REL/