AB'nin Brezilya Eti Kısıtlaması Kosova İçin Ne Anlama Geliyor?

3 Eylül 2026'da, Avrupa Birliği'nin Brezilya'dan bazı hayvansal ürünlerin ithalatını kısıtlayan bir uygulaması yürürlüğe girdi. Kısıtlama, sığır eti ve kanatlı eti kategorileri de dahil olmak üzere bazı ürünleri kapsıyor. Avrupa Komisyonu'na göre Brezilya, hayvanlarda antimikrobiyal kullanımına ilişkin AB gerekliliklerini yerine getirdiğine dair yeterli güvence sunmadı. Tedbir AB pazarı için geçerli ve Kosova'da otomatik olarak uygulanmıyor.

Avrupa Komisyonu'nun düzenlemesine göre Brezilya, sığır eti, kanatlı eti ve hayvansal kaynaklı bazı diğer ürünlerin AB'ye ihracat yapmasına izin verilen ülkeler listesinden çıkarıldı. Karar, antimikrobiyal ürünlerin kullanımına ilişkin standartların doğrulanması ve Avrupa makamlarının talep ettiği güvencelerin eksikliğiyle bağlantılı.

Avrupa Komisyonu, Brezilya etinin tamamının tüketim açısından güvensiz olduğunu açıklamadı. Tedbir, Brezilya'nın kontrol sistemlerinin ve antimikrobiyal kullanımına ilişkin güvencelerinin AB'nin talep ettiği düzeyde Avrupa standartlarını karşıladığını kanıtlayamadığı anlamına geliyor. Kısıtlama, Avrupa düzenlemesinde belirtilen kategoriler için geçerli. Düzenlemede sığır eti, kanatlı eti ve hayvansal kaynaklı diğer ürün kategorileri yer alıyor. Bu durum, Brezilya menşeli her gıda ürününün söz konusu tedbir kapsamına girdiği anlamına gelmiyor.

Brezilya, dünyanın en büyük et ihracatçılarından biri. Folha de S. Paulo'nun aktardığı verilere göre Brezilya, Ocak-Temmuz 2026 döneminde AB ülkelerine yaklaşık 63,7 bin ton sığır eti ihraç etti ve bunun değeri yaklaşık 562,2 milyon Dolar oldu. Bu rakam yalnızca sığır etine ilişkin ve düzenlemeden etkilenen hayvansal ürünlerin tüm kategorilerini temsil etmiyor.

Kosova hakkında bilinenler

Bu metnin yayımlandığı tarihe kadar Kosova makamları, Brezilya'dan et ithalatının yasaklandığı veya askıya alındığı yönünde bir açıklama yapmadı.

AB'nin kararı Kosova'da otomatik olarak uygulanmıyor. Karar, Avrupa Birliği pazarı ve ilgili AB kurallarını uygulayan ülkeler için bağlayıcı. Kosova açısından yeni bir kısıtlamanın getirilmesi, yerel makamların alacağı bir kararla mümkün olur.

Bununla birlikte gelişme Kosova pazarı açısından önem taşıyabilir. Çünkü Brezilya, Kosova'nın sığır ve tavuk eti tedarikindeki başlıca ülkelerden biri. Kosova Gümrük İdaresi verilerine göre, 2026'nın ilk yedi ayında Kosova Brezilya'dan 50 milyon Euro'nun üzerinde sığır ve tavuk eti ithal etti. Aynı dönemde diğer tüm ülkelerden bu iki kategoride yapılan toplam ithalat 65 milyon Euro'yu aştı. Bu veriler sığır eti ve kanatlı etine ilişkin. Kesim amacıyla ithal edilen canlı hayvanları ve işlenmiş sığır ve tavuk eti ürünlerini kapsamıyor. Bu nedenle söz konusu rakamlar, Brezilya'dan yapılan tüm et ithalatının toplam değeri olarak değerlendirilmemeli. Bu verilere göre Brezilya, söz konusu dönemde Kosova'nın sığır ve tavuk eti alanındaki en büyük tedarikçisiydi.

Ne olabilir?

Kesinleşen durum şu: Kosova şu ana kadar AB'nin aldığı tedbire benzer bir uygulama açıklamadı. Kosova pazarında gelecekte ortaya çıkabilecek etkiler ise olası senaryolar olarak değerlendirilebilir ve makamların kararlarına, Brezilyalı ihracatçıların tepkisine ve Avrupa'daki kısıtlamanın seyrine bağlı olacaktır.

Kosova yeni kısıtlamalar getirmez ve ithalatın yerel kurallar çerçevesinde devam etmesine izin verirse, Brezilya'dan tedarik devam edebilir. Bir diğer senaryo ise Brezilyalı ihracatçıların Avrupa pazarında daha geniş kapsamlı kısıtlamalarla karşılaşmaları halinde alternatif pazarlar aramalarıdır. Bu durum Kosova'ya sunulan ürün miktarını, fiyatları veya tedarik yapısını etkileyebilir. Ancak şu ana kadar Kosova'da böyle bir değişikliğin yaşandığını doğrulayan herhangi bir veri bulunmuyor.

Kosova'da ithalat ve üretim

Kosova'nın et ithalatına olan bağımlılığı Gümrük İdaresi'nin yıllık verilerinde de görülüyor.

2024 yılında Kosova, 117 milyon 572 bin 20 Euro değerinde toplam 52 milyon 916 bin 754 kilogram et ithal etti. Bu, yaklaşık 52,9 milyon kilogram veya 52,9 bin ton ete karşılık geliyor. 2023 yılında ise ithalat 52 milyon 688 bin kilogram olmuş ve değeri yaklaşık 106 milyon Euro olarak gerçekleşmişti. 2023 yılıyla karşılaştırıldığında 2024'te ithal edilen miktar yaklaşık 228 bin 754 kilogram artarken, ithalatın değeri önemli ölçüde yükseldi.

Kosova İstatistik Ajansı tarafından tarımsal işletmelerdeki üretime ilişkin yayımlanan verilere göre, 2024 yılında yaklaşık 10,9 milyon kilogram et üretildi. Bunun yaklaşık 8,17 milyon kilogramını sığır eti, 1,66 milyon kilogramını kanatlı eti, 511 bin kilogramını domuz eti, 479 bin kilogramını koyun eti ve yaklaşık 72 bin kilogramını keçi eti oluşturdu.

Bu veriler tarımsal işletmelerdeki üretime ilişkin olup, her türlü ticari ve endüstriyel üretim dahil olmak üzere toplam ulusal üretimin tamamını mutlaka temsil etmiyor. Bu nedenle yerli üretim rakamı, metodoloji ve kapsanan kategoriler arasındaki farklılıklar dikkate alınmadan toplam ithalat rakamıyla doğrudan karşılaştırılmamalı.

Kosova'nın et ürünleri ihracatı da bulunuyor. Avrupa Birliği ile ticarete ilişkin verilere göre Kosova'nın 2025 yılında AB ülkelerine yaptığı “et ve et ürünleri” ihracatı yaklaşık 12,7 milyon Euro oldu. Bu kategori hem eti hem de işlenmiş et ürünlerini kapsıyor ve yalnızca taze etle sınırlı değil.

Nelerin açıklığa kavuşturulması gerekiyor?

Şu an için Kosova'nın Brezilya etinin ithalatını yasaklayacağına ilişkin resmi bir açıklama bulunmuyor. Aynı şekilde AB'nin aldığı tedbirin Kosova pazarında şimdiden kıtlığa veya fiyat artışına yol açtığını gösteren doğrulanmış bir veri de yok.

Açıklığa kavuşturulması gereken konular arasında Kosova'nın Brezilya menşeli ürünler için yeni bir veterinerlik değerlendirmesi yapıp yapmayacağı, ithalat şartlarının değişip değişmeyeceği ve Avrupa'daki kısıtlamanın genişletilip genişletilmeyeceği veya uzatılıp uzatılmayacağı bulunuyor.

Kosova açısından bu gelişmenin önemi, Brezilya'nın sığır ve tavuk eti tedarikindeki ağırlığından kaynaklanıyor. İthalat kurallarında, Brezilya'dan yapılan tedarikte veya uluslararası fiyatlarda meydana gelebilecek herhangi bir değişiklik Kosova pazarını etkileyebilir.