Banja Luka'da Irkçı Provokasyon: Gazanfer Bey Camii’ne Nefret Söylemi Yazıldı

 

Kimliği henüz belirlenemeyen kişi veya kişilerce kırmızı sprey boyayla ve Kiril alfabesiyle yazılan "Ratko kahramandır -Sırbistan" sloganı ve Sırp milliyetçi sembolleri, bölgede yaşayan Boşnak ve geri dönenler arasında büyük endişe oluşturmaktadır.

 

Yerel halk ve sivil toplum temsilcileri, son dönemde artış gösteren bu tür milliyetçi provokasyonların toplumsal huzuru ve güvenlik hissini tehdit ettiğini vurgulayarak yetkilileri göreve çağırdı. Daha önce de benzer saldırıların hedefi olan Gazanfer Bey Camii’ne yönelik bu son olayla ilgili emniyet güçlerinin inceleme başlattığı bildirildi.

 

***

 

Bosna-Hersek ve çevresinde, Lahey'deki Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından soykırım ve savaş suçlarından ömür boyu hapis cezasına çarptırılan eski Sırp komutan Ratko Mladić sembolü, radikal Sırp milliyetçileri tarafından etnik gerilimi tırmandırmak amacıyla sistemli bir provokasyon aracı olarak kullanılmaktadır.

 

Bu tür eylemlerin temel dinamikleri ve etkileri şu noktalar etrafında şekillenir:

 

Provokasyonların Yöntemi ve Semboller:

 

* Sloganlar ve Yazılar: Genellikle Kiril alfabesiyle yazılan "Ratko heroj"(Ratko kahramandır), "Generale, hvala ti" (Generalim, teşekkürler) ve soykırımı alenen öven "Hvala za Srebrenicu" (Srebrenitsa için teşekkürler) gibi ifadeler kullanılır.

* Görsel Duvar Resimleri (Mural): Sadece sprey yazılarla sınırlı kalmayıp, Banja Luka, Belgrad, Prijedor ve Foča gibi şehirlerde kamu binalarının ve konutların duvarlarına devasa Mladić portreleri çizilmektedir.

 

* Dini ve Etnik Semboller: Yazıların yanında sıklıkla Sırp milliyetçi sembolü olan 4C (4 Ocila - Sırp haçı) yer alır.

 

Hedef Alınan Bölgeler ve Zamanlamalar:

 

* Osmanlı ve İslam Eserleri: Gazanfer Bey Camii örneğinde olduğu gibi, Boşnakların tarihi ve dini mirasları bilinçli olarak hedef seçilir.

 

Geri Dönenler (Povratnici): Savaş sonrası evlerine dönen Boşnak ve Hırvat azınlıkların yoğun yaşadığı bölgelerde bu yazılar bir tehdit ve gözdağı mesajı olarak kullanılır.

 

* Kritik Yıldönümleri: Provokasyonlar genellikle 11 Temmuz (Srebrenitsa Soykırımı yıldönümü), 9 Ocak (Anayasaya aykırı ilan edilen Sırp Cumhuriyeti Günü) veya Uluslararası Mahkeme kararlarının açıklandığı tarihlerde yoğunlaşır.

 

Toplumsal ve Hukuki Etkileri:

 

* Nefret Söylemi Yasası: Bosna-Hersek’te eski Yüksek Temsilci Valentin Inzko’nun 2021 yılında yürürlüğe koyduğu yasa ile soykırımın inkârı ve savaş suçlularının övülmesi suç sayılmıştır. Ancak yerel kolluk kuvvetlerinin failleri bulma noktasındaki isteksizliği nedeniyle yaptırımlar çoğu zaman yetersiz kalmaktadır.

 

Toplumsal Hafıza ve Gerilim:Bu tür provokasyonlar, savaşın travmalarını canlı tutmakta, toplumsal barışın inşa edilmesini zorlaştırmakta ve bölgedeki azınlık nüfus üzerinde güvenlik endişesini artırmaktadır.

 

📝 

 

 

Bosna-Hersek’in Banja Luka kentinde bulunan Osmanlı dönemine ait tarihi ve mimari açıdan son derece önemli bir eserdir.

 

Camiye dair öne çıkan tarihsel, mimari ve kültürel ayrıntılar şunlardır:

 

1. Tarihçesi ve Kurucusu

 

* *İnşa Dönemi:* Yapım tarihi tam olarak belirlenemese de caminin, 16. yüzyılın sonlarında (yaklaşık 1570-1580 yılları arasında) inşa edildiği bilinmektedir.

* *Kurucusu:* Bosna Eyaleti’nde askeri komutan (zaim/derebeyi) olan *Gazanfer Bey* tarafından yaptırılmıştır. Gazanfer Bey, Banja Luka’nın banisi sayılan Ferhad Paşa’nın (Ferhad Paşa Sokolović) 1578 tarihli vakfiyesinde şahit olarak yer alan dönemin tanınmış şahsiyetlerindendir.

* Konumu: Kentin tarihi yerleşim bölgesi olan Donji Šeher’de, Vrbas Nehrı’nin sağ kıyısında yer almaktadır.

 

1. Mimari Özellikleri

 

* Plan ve Yapı: Kare planlı, taştan inşa edilmiş ve dışı sıvanmış klasik Osmanlı mahalle camisi tarzındadır. İlk yapıldığında taş kubbeleli olduğu düşünülen cami, sonraki yüzyıllarda geçirilen onarımlarla kiremit kaplı ahşap kırma çatı ve iç kısımda süslü ahşap kubbe yapısına kavuşmuştur.

* Türbeler (Turbe): Caminin girişinde iki adet taş türbe bulunmaktadır. Bu türbelerden biri Gazanfer Bey’e, diğeri ise geleneksel aktarıma göre iki oğluna aittir. Türbeler ile cami avlu duvarının simetrik bütünlüğü yapı kompleksine özgün bir hava katmaktadır.

* Hazire (Mezarlık):Caminin etrafındaki hazirede 100’ün üzerinde tarihi mezar ve taş işçiliğiyle dikkat çeken Osmanlı mezar taşları (nişan) bulunmaktadır. Bosna Hersek’in önemli din adamlarından, eski Reis-ül Ulema Hafız İbrahim Efendi Maglajlić’in mezarı da bu hazirededir.

 

 

* Bosna Savaşı’ndaki Tahribat:Bosna Savaşı sırasında, Banja Luka’daki diğer birçok Osmanlı camisi gibi Gazanfer Bey Camii de 4 Temmuz 1993 tarihinde Sırp milliyetçi güçleri tarafından bombalanarak tamamen yıkılmıştır.

* Ulusal Anıt Statüsü: Bosna-Hersek Kültür ve Tarihi Eserleri Koruma Komisyonu, 2003 yılında Gazanfer Bey Camii ve bünyesindeki türbeler ile hazireyi "Bosna-Hersek Ulusal Anıtı" ilan etmiştir.

* Yeniden İnşa: Savaşın ardından yürütülen rekonstrüksiyon projeleri kapsamında cami, aslına uygun olarak yeniden inşa edilmiş ve ibadete açılmıştır.