Cumhurbaşkanı Konusunda Anlaşma: Yeni Kurumlar Ne Zaman Kurulabilir?

Vetëvendosje (Kendin Karar Al) Hareketi (LVV) ile Kosova Demokratik Birliği (LDK) arasında, Bekim Sejdiu’nun cumhurbaşkanı adayı olması konusunda varılan anlaşmanın, yeni kurumların oluşturulmasının önünü açması bekleniyor.

Kosova Hukuk Enstitüsü’nde araştırmacı olarak görev yapan Naim Jakaj, ilk adımın Meclis’in kurucu oturumunun devam ettirilmesi ve böylece 11. yasama döneminin işler hale getirilmesi gerektiğini söylüyor.

Jakaj’a göre, kurucu oturuma başkanlık eden Avni Dehari, oturumun devamını gecikmeden çağırmalı. Meclis’in oluşturulmasının ardından ise Hükümetin kurulması sürecine geçilmeli.

Jakaj, anayasal açıdan cumhurbaşkanının seçilebilmesi için, olağanüstü oturumun çağrılabilmesi adına en az bir başka cumhurbaşkanı adayının daha bulunması gerektiğini belirtiyor:

“Kurucu oturum, siyasi partiler ne zaman anlaşırsa çalışmalarına devam eder. Meclis oluşturulur ve ardından hükümet ya da cumhurbaşkanı seçilebilir; burada herhangi bir sorun yok. Hükümetin kurulması için anayasal süre, adayın belirlenmesinden sonra 15 gündür. Cumhurbaşkanı için ise iki adayın bulunması ve cumhurbaşkanının seçimi için olağanüstü oturumun çağrılması gerekiyor.”

Bekim Sejdiu’nun adaylığı

Jakaj, Bekim Sejdiu’nun şimdiden birleştirici bir figür olup olmayacağı konusunda yorum yapmak için erken olduğunu söylüyor. Bunun ancak görevini yürüttüğü dönemde görülebileceğini belirtiyor.

Jakaj’a göre önemli olan, Sejdiu’nun cumhurbaşkanının anayasal yetkilerini nasıl kullanacağı ve bu yetkilerin sürekli olarak izlenmesi. Özellikle cumhurbaşkanının, Anayasa’ya aykırı olduğunu düşündüğü yasaları Meclis’e geri gönderme yetkisine dikkat çekiyor:

“Deneyimi ve biyografisinin ötesinde, onun ne kadar birleştirici olabileceği konusunda yorum yapamayız. Çünkü LVV ile LDK arasındaki bir anlaşmadan ortaya çıkan bir isim. Görevini titizlikle ve Anayasa’ya uygun şekilde yerine getirebilir; bunu görev süresinde göreceğiz. Sahip olduğu 30’dan fazla yetkiyi nasıl kullandığını günlük olarak takip etmemiz gerekiyor. Bunlardan biri de yasaları geri gönderme yetkisidir.”

Asıl sorun: Cumhurbaşkanı için yeterli oy var mı?

Ancak aday konusunda anlaşmaya varılmış olsa da cumhurbaşkanını seçmek için gerekli oyların bulunup bulunmadığı sorunu devam ediyor.

Kosova Anayasası'na göre:

• İlk iki turda cumhurbaşkanının seçilmesi için 80 oy gerekiyor.
• Üçüncü turda ise 61 oy yeterli.
• Ancak üçüncü turdaki oylamanın geçerli olması için en az 80 milletvekilinin oylamaya katılması gerekiyor.

Jakaj, öncelikle LDK milletvekillerinin tamamının LVV ile yapılan anlaşmayı ve cumhurbaşkanı adayını destekleyip desteklemeyeceğinin görülmesi gerektiğini belirtiyor.

Ayrıca LVV lideri Albin Kurti’nin, LDK’dan adayın desteklenmesi konusunda yazılı bir güvence isteyip istemeyeceğinin de önemli olduğunu söylüyor:

“Öncelikle sayıların gerçekten ne kadar olduğunu görmemiz gerekiyor. LDK içinde Vetëvendosje Hareketi ile birlikte hareket etmek istemeyen milletvekilleri olduğunu biliyoruz. Şimdi bunların LDK yönetiminin kararının parçası olup olmayacağını ve böyle bir adayı destekleyip desteklemeyeceklerini göreceğiz. Sayın Kurti’nin LDK’dan bütün imzaların ve oyların bu aday için mevcut olduğuna dair yazılı bir taahhüt isteyip istemeyeceğini de göreceğiz. Kurti’nin diğer partilerden de oy isteyip istemeyeceğini bekleyelim; böylece Kosova Meclisi’ndeki 80 milletvekili sınırında kalmak zorunda olmaz. Daha önce 85 milletvekilinin destek vermesini istediğini söylemişti; bakalım bu oylar bulunabilecek mi.”

Mevcut siyasi durum

31 Ağustos’ta LVV ve LDK, Bekim Sejdiu’nun Kosova cumhurbaşkanı adayı olması konusunda anlaşmaya vardı.

Kosova Meclisi ise henüz oluşturulmuş değil. Şimdiye kadarki iki girişimde Meclis Başkanı seçilemediği için 11. Yasama Dönemi’nin kuruluş süreci tamamlanamadı.

Kurucu oturum, parlamento partileri arasındaki siyasi anlaşmazlıkların merkezinde bulunmaya devam ediyor. Kurumların oluşturulamaması ülkedeki siyasi krizi uzatıyor.

Görevdeki Başbakan Albin Kurti, siyasi bir anlaşmaya varılması için süre talep ederek Meclis’in oluşturulmasının ve yeni kurumların kurulmasının önünü açmaya çalışıyor. Buna karşılık Kosova Demokratik Partisi (PDK) ve AAK (İttifak), kurucu oturumun yapılması talebiyle siyasi girişimlerini sürdürüyor.