En Az 11 Toplu Mezar Var

Kosova kurumları, son Kosova savaşı sırasında kaybolan kişilere ait olabileceğinden şüphelenilen insan kalıntılarının bulunduğu Kozhle köyünde, Sırbistan'ın Novi Pazar bölgesinde yeniden arama çalışmalarına başladı.

Kosova Kayıp Kişiler Hükümet Komisyonu'ndan Kushtrim Gara, toprağın yüzeyinden 15 metre derinlikte, geçmişte çöplük olarak kullanılan bir bölgede insan kalıntılarının bulunduğundan şüphelenilen bu alanın, arama çalışmalarının gündeminde üçüncü yıldır yer aldığını söyledi.

“Kesin bir konum bilgisi olmadan kazılar devam edecek. Bu da kurum olarak, heyet olarak Sırbistan topraklarında yapılacak hiçbir kazıya hayır diyemeyeceğimiz anlamına geliyor. Ancak beklentilerin yönetilmesi açısından son derece dikkatli olacağız” diyen Gara, Özgür Avrupa Radyosu'na (RFE/RL) verdiği röportajda konuştu.

Gara, şu anda uydu görüntülerine de dayanılarak sahada değerlendirilmek üzere üç noktanın belirlendiğini, ancak bu görüntülerin en önemli dönemi kapsamadığını belirtti:

“1999 yılının Nisan ve Mayıs aylarında, Belgrad'ın ‘Ceset yoksa suç da yok’ şeklindeki resmi emir veya stratejisinin uygulandığı dönemde durumun nasıl olduğunu bilmiyoruz. Daha sonra cesetlerin olay yerinden veya katliamın gerçekleştiği bölgeden Sırbistan topraklarındaki farklı yerlere taşındığı dönem de buna dahil.” 

Zubin Potok'taki toplu mezarlardan çıkarılan kurbanların kimlik tespiti

Bu arada Kosova'da, bu yaz Zubin Potok'un kuzeyindeki Kalluder e Vogël ve Jabuka köylerinde bulunan üç toplu mezardan çıkarılan insan kalıntılarının kimlik tespit çalışmaları devam ediyor.

Yetkililere göre, ilk üç kurbanın — Idriz Rrecaj, Adem Beqiri ve Salih Mëziu — kimliklerinin doğrulanmasının ardından, diğer 20 kişinin kimliklerinin belirlenmesi için çalışmalar sürüyor.

Gara, kalan insan kalıntılarına ilişkin sonuçların laboratuvar sürecine bağlı olduğunu ve bunun daha fazla zaman alabileceğini söyledi.

“İdeal süre olarak numunelerin gönderilmesinden itibaren dört ila altı hafta öngörmüştük. Ancak deneyimlerimiz daha fazla zamana ihtiyaç olduğunu gösteriyor.” dedi.

Diğer kalıntıların kimlik tespit süreci artık Hollanda'nın Lahey kentinde DNA analizlerini gerçekleştiren laboratuvarın sorumluluğunda.

Gara, “Süreç DNA laboratuvarı aşamasına, yani Uluslararası Kayıp Kişiler Komisyonu'na geçti.” ifadelerini kullandı.

Numunelerin, adli tıp uzmanlarının gerekli incelemeleri tamamlamasının ardından Eylül ayının başında gönderildiğini belirtti.

Gara'ya göre DNA sonuçlarının alınmasının ardından Kosova Adli Tıp Enstitüsü'nün kimlik doğrulama işlemlerini ve ilgili belgeleri de tamamlaması gerekiyor.

“Bunların bir kısmı ailelere teslim edilmesi gereken belgeler, geri kalanı ise ilgili kurumlara gönderilecek.” diye açıkladı.

Gara, Kalluder e Vogël ve Jabuka'daki toplu mezarların, Kosova kurumları tarafından yürütülen birkaç aylık soruşturma sürecinin ardından doğrulandığını söyledi.

Gara'ya göre toplu mezarların kesin konumlarının belirlenmesinde Kosova Polisi'nin savaş suçları soruşturmacıları, “tüm verilerin ayrıntılı şekilde incelenmesi, saha çalışmaları ve olası tanıklarla iletişim” yoluyla katkı sağladı.

“Sırbistan topraklarında en az 11 toplu mezar var”

Gara, RFE/RL'ye verdiği röportajda Sırbistan'daki Raşka bölgesinin gelecekteki arama çalışmaları açısından önem taşıyan bölgelerden biri olmaya devam ettiğini söyledi.

Kosova kurumlarının, Sırbistan'dan 2001 yılında kamuoyuna açıklanan 16 toplu mezarın listesini paylaşmasını talep ettiğini belirtti.

Gara, “Şimdiye kadar beş toplu mezar doğrulandı: Batajnica, Petrovo Selo, Perućac, Rudnica ve Kizhevak” dedi.

Ona göre bu beş bölgede Kosova savaşının 950'den fazla kurbanına ait kalıntılar bulundu.

“Eğer bu beş toplu mezar söz konusu listenin bir parçasıysa, bu durumda Sırbistan topraklarında en az 11 toplu mezar bulunduğu anlamına geliyor.” ifadelerini kullandı.

Gara ayrıca Kosova kurumlarının erişim talep ettiği veya yeniden kazı yapmak istediği Batajnica, Perućac ve Shtaval bölgesi gibi diğer alanlardan da söz etti.

Gara'ya göre uluslararası ortakların baskısı ve desteği, Sırbistan'daki arama alanlarının belirlenmesi ve kazılara açılmasında rol oynadı.

Uluslararası ortaklar aracılığıyla elde edilen uydu görüntülerinin, kendilerine verilen desteğin önemli olduğunu gösterdiğini belirtti.

Gara, Kosova kurumlarının Sırbistan makamları üzerindeki baskının artırılmasını ve arşivlerdeki bilgilerin paylaşılmasını, ayrıca Sırbistan topraklarında kazı yapılmasına izin verilmesini talep etmeye devam ettiğini söyledi.

Kosova'daki arama çalışmaları

Gara'nın açıklamasına göre Kosova topraklarında şu anda Skenderaj belediyesinde bir kayıp kişi için kazı çalışması yürütülüyor.

Önümüzdeki günlerde Kuzey Mitroviça'daki şehir mezarlığında ve Prizren, Yakova ve İpek bölgelerinde de kazı çalışmalarının başlayacağını bildirdi.

Gara, büyük şehirlerdeki mezarlıkların özellikle zorlu olduğunu, çünkü savaş sırasında ve sonrasında bu alanların cesetleri saklamak amacıyla da kullanıldığından şüphelenildiğini söyledi.

“Her kazıda elbette kemiklerle karşılaşılabilir, ancak bunların mutlaka savaş kurbanlarına ait olması gerekmiyor.” diye açıkladı Gara.