Hükümet’ten Özel Mahkeme Yasası Girişimine Hukuki Değerlendirme

Başbakan Albin Kurti, 2-3 Ekim gecesi hükümet kabinesini online (çevrim içi) toplantıya çağırarak Kosova Demokratik Partisi'nin (PDK) Özel Mahkemeler Daireleri Yasası'nda değişiklik yapılmasına ilişkin girişimine hükümetin yanıtını görüştü. Hükümet, girişimin önünde hukuki bir engel bulunmadığı sonucuna vardı ve ilgili görüşleri Meclis'e gönderdi.

Adalet Bakanlığı'nın görüşünde ise konunun hukuki açıdan karmaşık olduğu vurgulandı. Bakanlık, önerilen değişikliklerin anayasal meselelerin yanı sıra Özel Mahkeme ve Özel SavcılıkIn işleyişi, Kosova'nın uluslararası yükümlülükleri, ilgili uluslararası anlaşmalar ve devam eden yargı süreçleriyle bağlantılı olduğunu belirtti.

Bakanlığın Hukuk Departmanı, PDK'nin önerdiği maddi, zamansal ve bölgesel yetki değişiklikleri, bazı davaların Kosova'daki mahkeme ve savcılıklara devredilmesi, azami cezanın değiştirilmesi, hükümlülerin affı ve anayasal denetim mekanizmasına ilişkin düzenlemelerin tek başına Kosova'daki adalet sistemini düzenleyen diğer mevzuatla doğrudan bir çelişki oluşturmadığını değerlendirdi.

Bununla birlikte Bakanlık, değişikliklerin Kosova Anayasası, özellikle 24 No'lu Değişiklik ile uluslararası yükümlülük ve anlaşmalarla uyumunun Meclis'te uzmanlaşmış bir incelemeye tabi tutulması gerektiğini duyurdu. Bu değerlendirmede başta Meclis Yasama, Yetkiler, Dokunulmazlıklar ve İçtüzük Komisyonu olmak üzere ilgili komisyonların rolüne dikkat çekildi.

PDK'nın yasa teklifinde neler var?

PDK'nın 21 Eylül'de Meclis'e sunduğu yasa tasarısı, Özel Mahkeme'nin tamamen kaldırılmasını değil, yargı yetkisinin sınırlandırılmasını ve yetki alanına girmediği öne sürülen davaların Kosova'daki adalet kurumlarına devredilmesini öngörüyor.

Tasarıda öngörülen başlıca değişiklikler şöyle:

• Özel Mahkeme'nin görev alanının, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi'nin 7 Ocak 2011 tarihli raporunda belirtilen belirli suçlarla sınırlandırılması,
• Organ, doku veya insan hücrelerinin yasa dışı çıkarılması, alınması ve ticaretiyle doğrudan bağlantılı vakaların yanı sıra, raporda belirtilen gözaltı yerlerindeki öldürme, işkence ve kötü muamele vakalarının ele alınması,
• Bu suçlarla doğrudan bağlantısı bulunmayan genel savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve siyasi şiddetin Özel Mahkeme'nin yetki alanı dışında bırakılması,
• Yetki kapsamına girmeyen davaların Kosova'daki düzenli mahkemelere ve savcılıklara devredilmesi,
• Özel Mahkeme'nin zamansal yetkisinin 1 Temmuz 1999-31 Aralık 2000 dönemiyle sınırlandırılması,
• Verilebilecek azami hapis cezasının 15 yıl olarak belirlenmesi,
• Cezaların Kosova'daki ceza infaz kurumlarında çekilmesi,
• Kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının Cumhurbaşkanı tarafından bireysel affa konu edilebilmesi,
• Özel Mahkeme'nin çalışmalarının uluslararası kuruluşlar tarafından izlenebilmesi,
• Özel Mahkeme yasasının anayasal denetiminin Priştine'deki Kosova Anayasa Mahkemesi tarafından yapılması.

Mevcut düzenlemede ise Özel Mahkeme'nin zaman bakımından yetkisi Ocak 1998-Aralık 2000 dönemini kapsıyor ve mahkemenin verebileceği en yüksek ceza müebbet hapis. PDK'nin önerisi bu çerçeveyi değiştirmeyi amaçlıyor.

Cumhurbaşkanlığı seçimiyle ilgili farklı öncelikler

Özel Mahkeme yasasındaki değişikliklerin kabul edilmesi, PDK açısından Cumhurbaşkanı seçiminin önünde öncelikli bir konu olarak öne çıkıyor. PDK Genel Başkanı Bedri Hamza, 2 Ekim'de Başbakan Albin Kurti ile yaptığı görüşmenin ardından, yasanın Meclis'ten geçirilmesinin ardından Cumhurbaşkanı seçimi dahil diğer konularda görüşmeye açık olduklarını ifade etti.

Öte yandan Cumhurbaşkanı Vekili Albulena Haxhiu, ülkenin erken seçime gitme ihtimali nedeniyle Cumhurbaşkanı'nın seçilmesinin öncelikli olması gerektiğini söyledi. Bu açıklama PDK temsilcilerinin tepkisine yol açtı.

PDK Milletvekili Vlora Çitaku ise UÇK'nin “her konunun ve her önceliğin üzerinde” olduğunu belirterek yasa tasarısının gecikmeden Meclis'e getirilmesi ve oylanması çağrısında bulundu.

Özel Mahkeme kararlarının ardından Priştine'deki “İskender Bey” Meydanı'nda düzenlenen protestolarda da yasal değişiklik talebi gündeme getiriliyor. 16 Eylül'de UÇK'nin eski yöneticileri Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi ve Rexhep Selimi toplam 81 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Karar ilk derece kararı olup tarafların temyiz hakkı bulunuyor.

Yasa tasarısı halen Meclis'in gündeminde. Tasarının öncelikle Yasama Komisyonu tarafından incelenmesi, ayrıca İçtüzük uyarınca 40 milletvekilinin talebiyle olağanüstü Meclis oturumu çağrılabilmesi öngörülüyor.