İsrail bölgede giderek güçleniyor: Bu durum Bosna-Hersek için ne anlama geliyor?

İsrail’in Batı Balkan ülkeleriyle ilişkileri son yıllarda klasik diplomasi çerçevesinin giderek dışına çıkıyor.

 

Birçok dış politika analistine göre ilişkilerde güvenlik, askeri teknoloji, siber sektör, ekonomi, tarihsel hafıza ve giderek daha belirgin biçimde Orta Doğu’daki çatışmalara yönelik siyasi konumlanma öne çıkıyor.

 

 

Sırbistan bugün bölgede İsrail’in en önemli ortaklarından biri konumunda.

 

Nisan 2026’da Sırbistan ile İsrail arasında stratejik diyalog başlatıldı. Sırbistan Dışişleri Bakanı Marko Đurić, o dönemde iki ülke arasındaki ilişkileri “stratejik ortaklık” olarak nitelendirdi. İsrailli yetkililerle gerçekleştirilen görüşmelerde özellikle Kosova’daki Sırpların durumu gündeme getirildi.

 

İş birliği zaman içerisinde savunma sanayisine de genişledi. 17 Eylül 2026’da Sırbistan’da Sırbistan ordusu için ve başka ülkelere ihraç edilmek üzere İsrail yapımı insansız hava araçlarının montajının yapılacağı bir fabrika açıldı. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić de önümüzdeki dönemde Sırbistan’da “İsrail dronları” üretecek üç fabrikanın daha açılacağını açıkladı.

 

Dolayısıyla Belgrad ile Tel Aviv, somut stratejik, askeri ve teknolojik unsurlar içeren bir ilişki inşa ediyor.

 

Sırp yetkililer sık sık “ortak acı ve mağduriyet tarihinden” söz ediyor. Ancak İsrail bu konuda büyük ölçüde temkinli bir tutum sergiliyor. İsrailli yetkililer son aylarda Hamas’ın 7 Ekim 2023 saldırısının ardından Sırbistan’ın İsrail’e verdiği destek için duydukları “minnettarlığı” sıklıkla vurguluyor.

 

Haberde ayrıca, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu hükümetinin Gazze’ye yönelik savaşına ve Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin 2024 yılında Netanyahu hakkında tutuklama kararı çıkarmasına dikkat çekiliyor.

 

 

İsrail’in Batı Balkanlar’daki mevcut ilişkileri içerisinde Bosna-Hersek özel bir yere sahip.

 

İsrail’in Bosna-Hersek devletiyle ilişkilerinin özellikle güçlü olduğu söylenemez. Aksine, son yıllarda Saraybosna ile Banja Luka arasında Netanyahu hükümetine yönelik yaklaşım konusunda ciddi farklılıklar ortaya çıktı.

 

Sırp Cumhuriyeti’ndeki siyasi yapılar İsrail ile oldukça yakın siyasi ilişkiler yürütürken, SNSD lideri Milorad Dodik de İsrail’i giderek daha sık ziyaret ediyor.

 

Eylül ayının başında Banja Luka’da İsrail Ticaret Odası’nın temsilciliği de açıldı. Açılışa İsrail’in Saraybosna Büyükelçisi Galit Peleg ile Dodik katıldı.

 

Dodik yıllardır Sırplar ile Yahudiler arasındaki yakınlığa ilişkin bir söylem geliştiriyor ve özellikle iki halkın “tarihsel acı tecrübeleri” üzerinde duruyor.

 

Buna karşılık Saraybosna, özellikle Gazze savaşı nedeniyle İsrail’e ve Netanyahu hükümetinin politikalarına karşı çok daha eleştirel bir tutum sergiliyor.

 

Bu farklılık, İsrail’in Bosna-Hersek politikasının ne ölçüde devlete, ne ölçüde ise Bosna-Hersek içerisindeki belirli siyasi yapılara yönelik olduğu sorusunu da gündeme getiriyor.

 

Tel Aviv’in Bosna-Hersek politikası değerlendirilirken Sırbistan ile gelişen stratejik ilişkilerin de dikkate alınması gerektiği ifade ediliyor.

 

 

İsrail’in bölgede Arnavutluk ile de oldukça iyi ilişkileri bulunuyor.

 

İsrail Dışişleri Bakanlığına göre iki ülke arasındaki ilişkiler özellikle ekonomi, kültür, tarım ve siber güvenlik alanlarında gelişiyor. İki ülke arasındaki ilişkilerde, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudilerin Nazi zulmünden kurtarılması da önemli bir tarihsel unsur olarak öne çıkarılıyor.

 

Tiran ile ilişkilerin siyasi boyutu Ocak 2026’da Arnavutluk Başbakanı Edi Rama’nın İsrail parlamentosu Knesset’te konuşma yapmasıyla daha görünür hale geldi. İsrail yönetimi o dönemde Arnavutluk’u “yakın dost” olarak nitelendirdi.

 

Bu durum Balkanlar’da İsrail açısından iki farklı ancak aynı derecede önemli ilişki alanının ortaya çıktığını gösteriyor:

 

Bir tarafta Sırbistan ve Sırp siyasi yapıları, diğer tarafta ise Arnavutluk ve Arnavut siyasi alanı.

 

Burada dikkat çekici bir başka unsur daha bulunuyor.

 

İsrail, Washington Anlaşması’nın ardından 2020 yılında Kosova ile diplomatik ilişkiler kurdu. Kosova da daha sonra Kudüs’te büyükelçilik açtı.

 

Aynı zamanda Sırbistan ile İsrail arasındaki ilişkiler giderek derinleşiyor. Oysa Belgrad, Kosova’nın bağımsızlığını tanımıyor. Bu konu Sırbistan açısından en hassas meselelerden biri olmaya devam ediyor.

 

Habere göre Tel Aviv, Balkanlar’ın en hassas anlaşmazlıklarından birinde iki tarafla da ilişkilerini sürdürerek denge kurmaya çalışıyor. Bu durum İsrail’in bölgedeki politikasının temelinde kendi ulusal çıkarlarının bulunduğunu gösteriyor.

 

İsrail son yıllarda Kuzey Makedonya ile de iyi ilişkiler sürdürüyor. İki ülkenin parlamenter heyetleri iş birliğini güçlendirmeye çalışırken İsrail tarafı özellikle Üsküp’ün uluslararası platformlarda verdiği desteğe vurgu yapıyor.

 

Karadağ ise İsrail’in diplomatik ve ekonomik ilişkiler yürüttüğü Batı Balkan ülkelerinden biri olmakla birlikte, Sırbistan ile kurulan ilişkilerle karşılaştırıldığında Tel Aviv açısından aynı siyasi ve güvenlik ağırlığına sahip değil.

 

 

Hırvatistan da İsrail açısından önemli bir bölgesel ortak.

 

İki ülke arasında 2020 yılında stratejik ortaklığa ilişkin bir mutabakat zaptı imzalandı. İsrail-Hırvatistan iş birliği güvenlik, siber sektör, sağlık, teknoloji ve ekonomi gibi birçok alanı kapsıyor. Hırvatistan Dışişleri Bakanlığı da İsrail ile ilişkileri “geniş kapsamlı ve uzun vadeli ortaklık” olarak tanımlıyor.

 

Dolayısıyla İsrail’in bölgedeki varlığı değerlendirilirken Hırvatistan faktörünün de göz ardı edilmemesi gerekiyor.

 

Slovenya ise bir önceki hükümet döneminde İsrail’in Gazze’deki saldırılarını sert biçimde eleştirmiş ve 1967 sınırları temelinde Filistin devletini tanımıştı.

 

Ancak eski Başbakan Janez Janša’nın yeniden iktidara gelmesiyle Slovenya ile İsrail arasındaki ilişkilerin belirgin biçimde ısındığı ifade ediliyor. Haberde, Slovenya Başbakanı’nın Dodik ve Vučić ile yakın ilişkilerine, son aylarda ise Netanyahu ile kurduğu ilişkiye dikkat çekiliyor.

 

 

Haberdeki genel değerlendirmeye göre İsrail’in Batı Balkanlar’daki varlığı giderek güçleniyor.

 

Tel Aviv’in bölgenin hemen her kesiminde siyasi ve ekonomik ortakları bulunuyor. En güçlü ilişkilerden biri Sırbistan ile yürütülürken, İsrail açısından en mesafeli ilişkilerden biri Saraybosna ile olan ilişkiler olarak gösteriliyor.

 

Bu tablo Bosna-Hersek açısından özellikle önem taşıyor. Çünkü İsrail-Sırbistan savunma ve teknoloji iş birliğinin derinleşmesi, Dodik yönetiminin Tel Aviv ile yakınlaşması ve İsrail’in Arnavutluk-Kosova hattındaki ilişkilerini aynı anda sürdürmesi, Balkanlar’daki güç ve ittifak dengelerinin yalnızca Avrupa Birliği, ABD ve Rusya üzerinden değil, İsrail’in bölgesel stratejisi üzerinden de okunmasını gerekli kılıyor.

 

Mufassal haber: M.Tevfik Yücesoy

Alıntı: Vijesti/ba - Bakir Tiro