Kosova, Avrupa Entegrasyon Sürecinde Çıkmazda

Batı Balkan ülkelerinin Avrupa Birliği'ne üyelik sürecinin hızlandırılmasına yönelik tartışmalar sürerken, Kosova'nın bu süreçte geride kalıp kalmayacağı sorusu yeniden gündeme geldi.

Geçtiğimiz hafta Karadağ'ın Tivat kentinde düzenlenen Avrupa Birliği ile Batı Balkanlar liderler zirvesinde ele alınan konuya ilişkin tartışmalar devam ederken, Fransa, Almanya ve Benelüks ülkeleri (Belçika, Hollanda ve Lüksemburg) tarafından hazırlanan yeni bir belge, genişleme sürecine ilişkin farklı seçenekleri yeniden gündeme taşıdı.

Özgür Avrupa Radyosu'nun ulaştığı belgeye göre, Avrupa Birliği'ne katılacak yeni ülkelerin, mevcut 27 üye ülkeye kıyasla daha sınırlı haklara sahip olmaları öngörülüyor.

Kosova, aday statüsü bulunmayan tek genişleme ülkesi

Kosova, AB genişleme sürecine dahil ülkeler arasında yer alsa da henüz resmi aday ülke statüsüne sahip değil. Bu durum, Batı Balkanlar ve Doğu Ortaklığı ülkeleri arasında Kosova'yı farklı bir konuma yerleştiriyor.

Şubat 2008'de bağımsızlığını ilan eden Kosova'nın devlet statüsü, Avrupa Birliği'nin beş üyesi olan İspanya, Yunanistan, Romanya, Slovakya ve Güney Kıbrıs tarafından tanınmıyor.

Kosova, Aralık 2022'de AB üyeliği için resmi başvuruda bulunmasına rağmen, bu başvuru bugüne kadar Avrupa Birliği kurumlarında resmi olarak ele alınmadı. Aday ülke statüsü verilmesi için ise 27 üye ülkenin oybirliği gerekiyor.

Kosova hükümeti, yaklaşık dört yıldır bekleyen başvurusunun değerlendirilmesi ve adaylık sürecinin başlatılması çağrısını düzenli olarak yineliyor.

Üç ayrı öneri AB'nin genişleme stratejisinde değişikliğe işaret ediyor

Son haftalarda Avrupa'nın önde gelen başkentlerinden genişleme politikasına ilişkin üç farklı belge ortaya çıktı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, mayıs ayında Batı Balkan ülkeleri ile Moldova'ya Avrupa Birliği'nde gözlemci statüsü verilmesini, Ukrayna'nın ise oy hakkı olmaksızın "ortak üye" statüsü kazanmasını önermişti.

Bunu, Batı Balkan ülkeleri ile Moldova'nın kademeli entegrasyonunu öngören Fransız-Alman önerisi izledi.

Son olarak Fransa, Almanya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg tarafından hazırlanan üçüncü belge ise yeni üyelerin tam üyelik sonrasında bazı haklarının sınırlandırılmasını gündeme getirdi.

Kosova için kapı tamamen kapanmış değil

Avrupa İstikrar Girişimi'nden Adi Çerimagiç, Brüksel'de ve Avrupa başkentlerinde Kosova'nın üyelik başvurusunun ciddi şekilde ele alınmadığını belirterek, genişleme sürecini hızlandırmaya yönelik mevcut önerilerin Kosova'yı büyük ölçüde dışarıda bıraktığını söyledi.

Çerimagiç'e göre Kosova, Avrupa Birliği'nin "liyakate dayalı genişleme" ilkesinden uzaklaştığının en açık örneğini oluşturuyor.

"Kosova, Batı Balkanlar'da üyelik başvurusunda bulunmuş olmasına rağmen aday statüsü alamayan tek ülke konumunda bulunuyor. Avrupa Komisyonu'nun değerlendirmelerine göre Bosna Hersek'ten daha hazırlıklı olmasına rağmen, Bosna Hersek aday statüsü ve müzakere sürecinin başlatılması kararı alırken, Kosova'nın ilerlemesi göz ardı ediliyor" ifadelerini kullandı.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi'nden genişleme uzmanı Engjëllushe Morina ise Kosova için Avrupa yolunun halen açık olduğunu savunuyor.

Morina, Kosova'nın aday statüsü bulunmamasına rağmen SEPA ödeme sistemi, Yeşil Koridorlar girişimi ve roaming ücretlerinin kaldırılması gibi birçok Avrupa Birliği programına dahil edildiğini hatırlattı.

Morina'ya göre, Fransız-Alman belgesinde AB üyeliğini hedefleyen tüm ülkelerden söz edilmesi, Kosova'nın da diğer aday ülkelerle eşit şekilde değerlendirildiğinin bir göstergesi.

Destekçi ülkelerden Kosova için daha fazla girişim çağrısı

Adi Çerimagiç, Kosova'nın üyelik başvurusunun ikinci plana atılmaması gerektiğini belirterek, Priştine'yi destekleyen AB üyesi ülkelerin başvurunun resmen ele alınması için daha fazla çaba göstermesi gerektiğini söyledi.

Qerimagiq, "Kosova en az Bosna Hersek kadar eşit muamele görmelidir. Diğer ülkelerin başaramadığı alanlarda ilerleme kaydeden Kosova'nın bu başarısı ödüllendirilmeli, görmezden gelinmemelidir" değerlendirmesinde bulundu.

Uzmanlara göre, Kosova'nın kurumlarını güçlendirmesi, Büyüme Planı kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmesi ve reform sürecini sürdürmesi halinde, üyelik başvurusuna henüz yanıt verilmemiş olsa bile Avrupa yolunda ilerleme kaydetmesi mümkün olabilecek.