GAP Enstitüsü, "Belediyelerde Öğretmen Sayısı: Fazlalık mı, İhtiyaç mı?" başlıklı analizini yayımladı. Analizde, eğitim hibesi kapsamında öğretmen kadrolarının bütçelendirilmesine ilişkin formülün daha sıkı uygulanmasının etkileri ele alındı.
Basın açıklamasına göre analiz, 2026 yılından itibaren Maliye Bakanlığı'nın, Eğitim Bakanlığı'nın öneri ve normlarını esas alarak öğretmen maaşlarının finansmanını mevcut öğrenci sayısı ile öğrenci-öğretmen oranına göre belirlediğini ortaya koyuyor.
Açıklamada, "Bu uygulama, belediyelerin bildirdiği öğretmen sayısıyla eğitim hibesi kapsamında finansmanı onaylanan öğretmen sayısı arasında önemli uyumsuzlukları ortaya çıkardı." denildi.
Verilere göre Maliye Bakanlığı, 2026 yılı için Kosova genelinde eğitim hibesinden toplam 3.101 öğretmen kadrosunu çıkardı.
Bu kararın belediye bütçeleri üzerinde ciddi bir mali yük oluşturmasının beklendiği belirtilirken, yalnızca 2026 yılında tüm belediyeler için tahmini ek maliyetin 24 milyon Euro'yu aştığı ifade edildi.
Analizin kapsadığı 25 belediyede, yerel yönetimler 2026 yılı için 27 bin 282 öğretmen kadrosu bildirirken, bunlardan yalnızca 24 bin 200'ü finansman onayı aldı. Böylece 3 bin 82 öğretmen, yani bildirilen toplam kadronun yaklaşık yüzde 11,3'ü, eğitim hibesi kapsamındaki finansman dışında kaldı.
Ayrıca 2027 yılında öğretmen sayısının 263 kişi daha azaltılması öngörülüyor.
Buna göre bazı belediyelerde eğitim hibesi kapsamında 463 öğretmen daha az finanse edilirken, diğer bazı belediyelerde ise öğretmen sayısının toplam 200 kişi artırılması planlanıyor.
Bu durumda belediyelerin önünde iki seçenek bulunuyor:
- Öğretmen sayısını Eğitim Bakanlığı'nın normlarına uygun hale getirmek,
- Ya da fazla öğretmenleri görevde tutarak maaşlarını kendi bütçelerinden veya genel belediye hibelerinden karşılamak.
Analize göre ikinci seçeneğin tercih edilmesi, eğitim yatırımlarını ve yerel kalkınma projelerini olumsuz etkileyebilir.
Fazla öğretmen maaşlarının finansmanında en büyük mali yükün şu belediyelerde oluşacağı belirtiliyor:
- Gilan: 2,5 milyon Euro'nun üzerinde
- Yakova: 2,3 milyon Euro'nun üzerinde
- Ardından İpek, Malişeva, Podujeva, Rahovça, Suhareka, Skenderaj ve Güney Mitroviça geliyor.
Analiz, yaşanan durumun yalnızca yeni finansman formülünden kaynaklanmadığını, okul öncesi ve ilk-orta öğretim sistemindeki daha derin yapısal sorunları yansıttığını vurguluyor.
Son on yıldan uzun süredir Kosova'da öğrenci sayısı sürekli azalırken, öğretmen ve okul sayısının aynı hızda azaltılmadığına dikkat çekiliyor. İncelenen 25 belediyede öğrenci sayısı 2023/2024 eğitim-öğretim yılında 300 bin 429 iken, 2026/2027 döneminde 279 bin 465'e düştü. Bu da yaklaşık 21 bin öğrencilik bir azalmaya işaret ediyor.
Bu nedenle GAP Enstitüsü, belediyelerin öğrenci sayıları, sınıf yapıları, öğretmen ihtiyacı, okulların coğrafi dağılımı ve gerçek işletme maliyetlerine ilişkin sağlıklı verilere dayanarak okul ağının ve eğitim personelinin yeniden planlanmasına yönelik kapsamlı bir süreç başlatması gerektiğini belirtiyor.
Enstitüye göre bu süreç, eğitim sisteminin demografik ve mali değişimlere uyum sağlamasını hedefleyen kalıcı bir reformun parçası olmalıdır.
