Özel Mahkemeler Yasası’nda Bundan Sonra Ne Olacak?

Kosova Cumhurbaşkanı Justina Shiroka Pula’nın Özel Mahkemeler Yasası’nı Meclise geri göndermesi, yasanın otomatik olarak iptal edildiği veya sürecin başa döndüğü anlamına gelmiyor. Kosova Adalet Enstitüsü’nden (IKD) Naim Jakaj’a göre Meclis, yasayı yeniden değerlendirerek tekrar oylayabilecek.

Jakaj, Anayasa uyarınca Cumhurbaşkanının yasayı yalnızca bir kez ve gerekçelerini açıklayarak Meclise iade edebileceğini belirtti. Meclis Başkanı Albulena Haxhiu’nun yasayı ilgili komisyona iletmesi, komisyonun da dört hafta içinde inceleme raporunu hazırlaması gerekiyor.

Yasanın yeniden kabul edilmesi için 120 milletvekilinin en az 61’inin oyu gerekiyor. Jakaj, Cumhurbaşkanının yasayı imzalamamasının tek başına anayasal veya hukuki ihlal tespit edildiği anlamına gelmediğini, bu konuda nihai kararın Anayasa Mahkemesine ait olduğunu vurguladı.

Jakaj ayrıca milletvekillerinin Cumhurbaşkanının gerekçelerini ciddi biçimde değerlendirmesi gerektiğini belirterek, itirazların ele alınmadan yapılacak hızlı bir oylamanın yeniden değerlendirme sürecinin amacını zayıflatacağını söyledi.

Yasada hangi değişiklikler öngörülüyor?

PDK tarafından önerilen ve 6 Ekim’de Mecliste kabul edilen değişiklikler, Özel Mahkemeyi ortadan kaldırmayı değil, mahkemenin yetki alanını ve işleyişini değiştirmeyi amaçlıyor.

Öne çıkan değişiklikler şunlar:

Yargı yetkisinin daraltılması: Mahkemenin yetkisinin, 2011 tarihli Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi raporunda yer alan organ kaçakçılığı iddialarıyla doğrudan bağlantılı suçlarla sınırlandırılması öngörülüyor. Bu kapsamda bağlantılı cinayet, işkence ve insanlık dışı muamele suçları da ele alınabilecek.

Zaman aralığının değiştirilmesi: Mevcut yasadaki Ocak 1998-Aralık 2000 dönemi yerine, 1 Temmuz 1999-31 Aralık 2000 tarihleri arasındaki suçların kapsama alınması öneriliyor.

Coğrafi kapsamın daraltılması: Yargılamaların yalnızca Kosova topraklarında işlendiği iddia edilen suçlarla sınırlandırılması ve kuzey Arnavutluk’taki suçların kapsam dışında bırakılması öngörülüyor.

Dosyaların Kosova’ya devri: Mahkemenin yetki alanı dışında kalacak davaların ve Yüksek Mahkemedeki bazı dosyaların Kosova’ya aktarılması öneriliyor.

Azami ceza sınırı: En yüksek hapis cezasının 15 yıl olması talep ediliyor.

Cumhurbaşkanlığı affı: Mahkûmların Cumhurbaşkanlığı affından yararlanabilmesinin önü açılmak isteniyor. Ancak bu önerinin mevcut af mevzuatı ve uluslararası hukuk kapsamındaki suçlara ilişkin düzenlemelerle çelişebileceği belirtiliyor.

Uluslararası tepkiler ve hukuki tartışmalar

Avrupalı yetkililer, değişikliklerin Kosova’nın uluslararası yükümlülükleri ve Özel Mahkemelerin bağımsızlığı üzerindeki olası etkilerine ilişkin endişelerini dile getirdi.

Özel Mahkeme de yasa değişikliği girişimi hakkında kendilerine danışılmadığını açıkladı. Mahkeme Başkanı Ekaterina Trendafilova ise mahkemenin yetkisinin anayasa, özel yasa ve uluslararası taahhütlere dayandığını belirterek bağımsız ve tarafsız yargılama yürüttüklerini savundu.

PDK, değişikliklerin mevcut mahkûmiyet kararlarını otomatik olarak iptal etmeyeceğini veya hükümlülerin serbest bırakılmasını sağlamayacağını daha önce açıklamıştı.

Sonuç olarak: Yasanın geleceği, Meclisin yeniden yapacağı değerlendirme ve en az 61 milletvekilinin oyuna bağlı. Bununla birlikte, mahkemenin yetki alanını etkileyen değişikliklerin anayasal ve uluslararası yükümlülükler bakımından doğurabileceği sonuçlar tartışılmaya devam ediyor.