Reformlar 1,5 milyar Dolarlık Yatırım Çekebilir, Kosova'da 87 bin Kişiye İstihdam Sağlayabilir

Dünya Bankası Grubu tarafından bugün yayımlanan yeni bir rapora göre Kosova, özel yatırımcılar için önemli avantajlar sunuyor. Ancak düzenleyici engeller, özel yatırımları ve daha fazla, daha yüksek ücretli yeni istihdam yaratılmasını sınırlamaya devam ediyor.

Ülkeye Özgü Özel Sektör Tanısal Değerlendirmesi (Country Private Sector Diagnostic), hedefe yönelik politika reformlarının önemli miktarda özel yatırımı teşvik edebileceği üç alt sektörü belirliyor: büyük ölçekli güneş ve rüzgâr enerjisi üretimi, iş hizmetleri ve inşaat bileşenleri imalatı.

Bu sektörlerde gerçekleştirilecek reformlar, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde toplamda yaklaşık 1,2 ila 1,5 milyar dolarlık özel yatırımı harekete geçirebilir ve doğrudan ya da dolaylı olarak 61 bin ila 87 bin kişiye istihdam sağlayabilir.

Dünya Bankası Grubu'nun Kosova ve Kuzey Makedonya Müdürü Carole Megevand, konuyla ilgili olarak şunları söyledi:

“İstihdam yaratmak, yerel gelirleri artırmak ve sürdürülebilir, kapsayıcı ekonomik büyümeyi teşvik etmek için Kosova'nın özel yatırımlar açısından henüz değerlendirilmemiş fırsatlardan yararlanması ve bu yatırımların önündeki engelleri kaldırması gerekiyor. Rapor, özel sektörün büyümesini sağlayacak ve daha geniş kalkınma hedeflerine katkıda bulunacak en etkili adımlara öncelik verilmesine yardımcı oluyor.”

Güneş ve rüzgâr enerjisi: 1 milyar dolarlık yatırım ve 8.300 yeni iş

Kosova, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretimindeki kurulu kapasite içindeki payını 2024'teki yüzde 23 seviyesinden 2031 yılına kadar yüzde 63'e çıkarmayı hedefliyor.

Bu hedefe ulaşılması, özellikle yatırımcıların ürettikleri elektriği kime satacakları konusunda daha fazla güvenceye sahip olmalarını gerektiriyor.

Öncelikli adımlar arasında çok yıllı bir ihale takviminin kabul edilmesi ve 2025 tarihli Yenilenebilir Enerji Destek Mekanizması Kuralı kapsamında iletim sistemi işletmecisi KOSTT için likidite garantilerinin işler hâle getirilmesi bulunuyor.

Bu reformlar, 2035 yılına kadar 1 milyar dolarlık özel yatırımı harekete geçirebilir, 8.300 kişiye istihdam sağlayabilir ve Kosova'nın yıllık CO₂ üretiminin yaklaşık yüzde 24'üne eşdeğer miktarda emisyonun azaltılmasına katkıda bulunabilir.

İş hizmetleri sektörü: 46 bine kadar yeni istihdam

Kosova'daki iş hizmetleri sektörü, son on yılda hızla büyüdü. Bu büyümede Avrupa'da dış kaynak kullanımı (outsourcing) ve dijital hizmetlere yönelik artan talebin yanı sıra dijitalleşme ve Kosova'nın hizmet kalitesi ile maliyetleri arasındaki avantajlı denge etkili oldu.

Genç bir iş gücünü istihdam eden ve nispeten yüksek ücretler sunan sektör, daha iyi ücretli işlerin yaratılmasında önemli bir rol oynuyor. Ayrıca sektörün henüz değerlendirilmemiş önemli bir büyüme potansiyeli bulunuyor.

Bununla birlikte mevcut büyüme; iş mevzuatındaki düzenlemeler, beceri eksikliği, diğer düzenleyici engeller ve istikrarsız elektrik arzı nedeniyle kısıtlanıyor. Rapora göre bu alanda yapılacak küçük değişiklikler bile önemli sonuçlar doğurabilir.

Uzaktan ve hibrit çalışma sözleşmelerine ilişkin gerekliliklerin belirlenmesi, iş denetimlerinde standartlaştırılmış kontrol listelerinin zorunlu hâle getirilmesi ve özel ticari sözleşmelerde elektronik imzaların hukuken tanınmasının sağlanması gibi politika reformları, rekabet gücünü artırabilir, sektörün büyümesini destekleyebilir ve yeni özel yatırımların önünü açabilir.

Raporun bu sektöre ilişkin tavsiyelerinin uygulanması, 68 milyon ila 177 milyon dolar arasında yeni yatırım çekilmesini ve 32 bin ila 46 bin yeni istihdam yaratılmasını sağlayabilir.

İnşaat bileşenleri imalatı: 296 milyon dolara kadar yatırım

Kosova'daki inşaat bileşenleri imalatı sektörü de güçlü iç inşaat talebinden, Avrupa'da enerji verimliliği yüksek yapı ürünlerine yönelik artan ilgiden ve mevcut olmasına rağmen yeterince değerlendirilemeyen ihracat potansiyelinden yararlanabilecek konumda bulunuyor.

Ancak politikaların istenmeyen etkileri ve piyasanın tam olarak işleyememesi, işletme maliyetlerini artırıyor, yatırımları caydırıyor ve şirketlerin büyüme kapasitesini sınırlandırıyor.

Başlıca engeller arasında elektriğe güvenilir ve uygun maliyetli erişimin sağlanamaması, arazi piyasasındaki belirsizlikler, karmaşık inşaat ruhsatı prosedürleri, iş gücü piyasasındaki beceri uyumsuzlukları, işletme sermayesine erişimin sınırlı olması ve ürün standartlarının yeterince uygulanmaması yer alıyor.

Bu engellerin giderilmesi, 187 milyon ila 296 milyon dolar arasında özel yatırımın harekete geçirilmesini ve 21 bin ila 33 bin kişiye istihdam sağlanmasını mümkün kılabilir. Böylece ihracat rekabet gücü artırılırken Kosova'daki imalat ve inşaat sektörleri arasındaki entegrasyon da güçlendirilebilir.

Önerilen reformlar arasında şunlar bulunuyor:

• İmalat şirketlerinin endüstriyel amaçlı inşaat ruhsatı başvurularını hızlı bir şekilde değerlendirecek bir mekanizmanın oluşturulması.

• İnşaat bileşenleri imalatı mesleklerinde Mesleki Eğitim ve Öğretim (VET) sertifikasyonu için iş yerinde yapılandırılmış bir eğitim modülünün zorunlu hâle getirilmesi.

• Üretilen inşaat ürünlerine yönelik denetimlerin hedef odaklı ve risk temelli bir sisteme dönüştürülmesi.

Dünya Bankası Grubu Kosova'yı desteklemeyi sürdürecek

Dünya Bankası Grubu, özel yatırımları artırmak, nitelikli istihdam yaratmak ve daha müreffeh bir gelecek inşa etmek amacıyla Kosova'yı bilgi, finansman ve uzmanlık desteğiyle desteklemeye devam edeceğini belirtiyor.