Yeni Toplu Mezarlar, Sırbistan’ın Kosova’daki Suçlara İlişkin Sorumluluğu

Biserko, Klan Kosova’daki “Info Magazine” programına verdiği röportajda, her yeni toplu mezarın bulunmasının Sırbistan devletinin sorumluluğu meselesini yeniden gündeme getirdiğini ve Sırbistan’ın geçmişiyle hiçbir zaman tamamen yüzleşmediğini ileri sürdü.

“Henüz ortaya çıkarılmamış çok sayıda mezar var ve bunlar Sırbistan’ın Kosova’da, ayrıca Bosna ve Hırvatistan’da işlediği suçların büyüklüğünü gösteriyor. Bu nedenle yeni bir mezarın bulunması, Sırbistan’ın sorumluluğu konusunu yeniden gündeme getiriyor; Sırbistan bu meseleyle hiçbir zaman gerçekten yüzleşmedi. Bu durum, Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Sırbistan’ın siyasi ve askerî liderlerini, özellikle Kosova’daki suçlar nedeniyle mahkûm etmiş olmasına rağmen böyledir” dedi Biserko.

Biserko, Sırbistan’daki savaş suçları mahkemesinin daha alt kademelerdeki sorumluları yargılamaya devam etmediğini belirterek şunları söyledi:

“Ne yazık ki Sırbistan’daki savaş suçları mahkemesi, kurulma amacına rağmen daha düşük rütbeli kişileri yargılamaya devam etmedi. Bu mahkeme zamanla işlevini yitirdi ve çeşitli suçlara karışan kişileri etkili biçimde yargılayamaz hâle geldi. Örneğin, daha sonra Genelkurmay Başkanı olarak terfi ettirilen Ljubiša Diković’in yönettiği 37. Motorize Tugay örneğinde olduğu gibi.”

Biserko ayrıca, kendisine göre Zubin Potok’ta bir mezarın yerini gösteren ve ardından Sırbistan İstihbarat Teşkilatı (BIA) tarafından tutuklanan İpekli (İstog) bir kişiyle ilgili olaya da değindi:

“Bu durum, İnsan Hakları Hukuku Fonu’nun burada kendisi hakkında, Diković’in Kosova’da işlenen birçok savaş suçundaki sorumluluğunu gösteren çok sayıda veri ve referansla suç duyurusunda bulunmuş olmasına rağmen yaşandı. Buradaki durumun nasıl olduğunu biliyorsunuz; Kosova, Bosna ve Hırvatistan’da, yani Yugoslavya’nın dağılması sürecinde yaşananlarla ilgili resmî yorum şudur: ‘Sırbistan ve Sırplar en büyük kurbanlardır.’ Bu, yalnızca siyasi elitler tarafından değil, kültürel, dinî ve diğer çevreler tarafından da geniş biçimde kabul edilen ve desteklenen bir tezdir.”

Biserko, bunu Bosna’daki Tomašica örneğiyle karşılaştırarak, burada bir Sırp tanığın yaklaşık bin kurbanın bulunduğu toplu mezarın yerini açıkladığını hatırlattı:

“Bu nedenle, yaşananlarla ilgili Sırbistan devletinin sorumluluğuyla yüzleşmek yerine, bu çoğunluğun yerleşmiş bir tutumu hâline gelmiştir. Bu anlamda, Sırbistan’ın sorumluluğuna ilişkin tanıklık eden herkes büyük zorluklarla karşılaşıyor. BIA tarafından tutuklanan ve İpek’ten olan kişi örneğinde, Zubin Potok’taki mezarın yerini gösteren bir adamdan söz ediyoruz. Bosna’da ise bir Sırp’ın Tomašica’daki yaklaşık bin kişinin bulunduğu toplu mezarın yerini açıkladığı örnek var.”

Biserko, Kosova savaşı sırasında kendi ifadesine göre 800 binden fazla Arnavut’un evlerinden zorla çıkarıldığını ve komşu ülkelere sığındığını, ayrıca birçok kişinin kişisel belgelerinin yok edilmesiyle karşı karşıya kaldığını hatırlattı:

“Bu nedenle bu kişiler daha sonra kötü muamele, taciz ve benzeri durumlarla karşılaştı. Eğer bu kişi gerçekten bu mezarın yerini ortaya çıkardıysa, bu çok cesurca bir davranıştır. Çünkü zaman geçtikçe insanlar bu olaylarla ilgili sahip oldukları bilgilerin yükünü taşıyamıyor ve bir gün bu tarihi anlatıyorlar. Sırbistan’daki mevcut iktidar, Kosova’da suçları işleyen iktidarın bir parçasıydı; yani onlar o projenin bir parçasıdır. Yakın zamanda Belgrad hükümetinde görev yapan ve SPS partisinin üyesi olan bir bakanın, ‘Miloseviç’in yerinde olsaydı Kosova’yı Arnavutlardan temizleyeceğini’ söylediğini hatırlatmak isterim.”

“Bu nedenle gerçek şudur ki Miloseviç, Kosova’dan 800 binden fazla Arnavut’u sürerek etnik temizliği gerçekleştirmeye çalıştı. Bu insanlar Karadağ, Arnavutluk ve Makedonya’ya gitti. Bu kişilerin büyük çoğunluğunun kişisel belgeleri, Kosova’ya döndüklerinde kanıt sahibi olamamaları için yok edildi. NATO müdahalesi olmasaydı, bu insanların geri dönmesi çok zor olurdu.”

Biserko’ya göre, askerî arşivlerin açılmasının kabul edilmesini beklemek zordur; çünkü bu belgeler Kosova’da ve eski Yugoslavya’nın diğer bölgelerinde işlenen suçlarla ilgili sorumlulukları ortaya çıkarabilir.

“Savaş suçlarının Kosova’da yalnızca paramiliter oluşumlar tarafından değil, ordunun da doğrudan katılımıyla işlendiği dikkate alınmalıdır. Bu anlamda askerî arşivlerin açılması, aslında Yugoslavya ordusunun sorumluluğu meselesine dayanıyor. Priştine’nin arşivlerin açılması yönündeki talebine cevap vereceklerini düşünmek zor. Çünkü arşivler açılırsa, Kosova’daki ve büyük ölçüde Hırvatistan’daki suçlara dahil olan kişileri tespit etmek kolaylaşacaktır.” dedi Sonya Biserko.