Temmuz ayının sonunda Priştine’de bulunan Avrupa Birliği’nin Priştine-Belgrad Diyalogu Özel Temsilcisi Peter Sorensen’in, görevdeki Başbakan Albin Kurti ile yaptığı görüşmede kayıp kişiler konusunu gündeme getirip getirmediğine ilişkin ofisi tarafından herhangi bir açıklama yapılmadı. Bu durum, Kosova makamlarının aynı günlerde Zubin Potok’un Kalludër bölgesinde insan kalıntılarının bulunduğunu duyurmasına rağmen gerçekleşti.
Ancak Danimarkalı diplomat, kamuoyuna yapacağı bir açıklamanın veya sırf bu olay nedeniyle Kosova’ya gerçekleştireceği bir ziyaretin, Kayıp Kişiler Bildirgesi’nin daha etkin uygulanmasına katkı sağlayacağı görüşünde değil.
Sorensen, Kosova’nın başmüzakerecisi Agron Bajrami’nin kendisine kayıp kişilerle ilgili son gelişmeler konusunda ciddi endişelerini dile getiren ve AB’ye Sırbistan’ın yükümlülüklerini tam olarak yerine getirmesini sağlaması çağrısında bulunan bir mektup göndermesinden birkaç gün sonra KosovaPress’e yazılı bir röportaj verdi. Sorensen, söz konusu mektuba yanıt verip vermediğini de doğrulamadı.
“Zubin Potok’ta insan kalıntılarının bulunması, her şeyden önce, onlarca yıllık belirsizlik ve bilinmezliğin ardından nihayet bir cevap alabilecek ailelerle ilgilidir. Kazı sürecini ve bununla bağlantılı tutuklamaları yakından takip ediyoruz. Herkese sürecin hızlandırılması ve ilgili bilgilerin gecikmeden paylaşılması gerektiğini açıkça belirttim. Bu konuyu bana fırsat verildiği her seferinde Priştine’de ve Belgrad’da gündeme getiriyorum” dedi.
Sorensen, “Aileler açısından önemli olan yalnızca bir ziyaret değil, sürekli ilerleme kaydedilmesidir. Normalleşme diyalogunun hâlâ bekleyen insanlara borçlu olduğu şey budur” ifadelerini kullandı.
Sorensen, kayıp kişiler meselesinin taşıdığı insani önem nedeniyle göreve geldiğinden beri önceliklerinden biri olduğunu belirtti.
“Bu konu Diyalog’da bir pazarlık aracı değildir ve olamaz. Bu, insani bir yükümlülüktür ve ben bunu tek bir ölçüte göre değerlendiriyorum: Aileler nihayet cevaplarını alıyor mu? Bu cevapları verme yetkisi taraflara aittir. Biz bu süreci kolaylaştırmaya hazırız.” dedi.
Kayıp Kişiler Bildirgesi’ndeki yükümlülükler
Sorensen, tarafların “Kayıp Kişiler Bildirgesi” kapsamında üstlendikleri yükümlülükleri de hatırlattı:
“Bildirge açık: Her iki taraf, mezar yerlerinin tespit edilmesi için iş birliği yapmayı ve 1998-2000 yılları arasında kaybolan kişilerin bulunup kimliklerinin belirlenmesi için gerekli tüm ilgili bilgileri — sınıflandırılmış materyaller de dahil olmak üzere — paylaşmayı taahhüt etti. AB, bu taahhütlerin eksiksiz şekilde yerine getirilmesini bekliyor. Ortak Komisyon Ocak 2026’da kuruldu ve ilk kez Nisan ayında Brüksel’de toplandı. Taraflar hazır olur olmaz bir sonraki toplantıyı düzenlemeye hazırız.”
Ona göre Belgrad-Priştine Diyalogu çoğu zaman tarihler, fotoğraflar ve haber başlıkları üzerinden değerlendiriliyor; ancak değerlendirme böyle yapılmamalı.
“Ben bunu tek bir ölçüte göre değerlendiriyorum: Hizmet etmeyi amaçladığı insanlar için sonuç getiriyor mu? Bu standart her şeyi kapsıyor; kayıp kişiler meselesinden Ohri Anlaşması’na ve diyalogun kendi hızına kadar.” dedi.
İmzalar olsun ya da olmasın, Ohri Anlaşması uluslararası bir yükümlülük
Sorensen ayrıca, Albin Kurti ve Aleksandar Vučić’in anlaşmaya imza atmamış olmalarını gerekçe gösterebilecek olmalarına rağmen, her iki tarafın da Ohri Anlaşması’nı uygulamakla uluslararası düzeyde yükümlü olduğunu vurguladı.
Danimarkalı diplomat bu konuda oldukça net konuştu:
“Bir noktayı netleştirmeme izin verin, çünkü bu konu sık sık yanlış anlaşılıyor: 2023 tarihli Ohri Anlaşması, imzalar olsun ya da olmasın, uluslararası hukuk uyarınca hukuken bağlayıcıdır. Bir anlaşmaya taraf olma rızasının mutlaka imzayla ifade edilmesi gerekmez; başka şekillerde de ortaya konabilir ve bu durumda da böyle olmuştur.”
Sorensen, “Her iki taraf da Ohri’de metin üzerinde mutabık kaldı ve AB kendi rızalarının nasıl kayda geçirileceğini belirlediğinde herhangi bir itirazda bulunmadı.” dedi.
Ayrıca, “Yüksek Temsilci’nin de 18 Mart 2023’te anlaşmanın bağlayıcı niteliğini yazılı olarak teyit ettiğini ve AB’nin o tarihten bu yana tutumunun bu yönde olduğunu.” hatırlattı.
Bununla birlikte Sorensen, anlaşmanın “uygulanmasının olması gereken seviyenin altında kaldığını” kabul etti. Bunu hem Belgrad’a hem Priştine’ye, ayrıca Avrupa Komisyonu ve AB üyesi ülkelere “kamuoyu önünde ve defalarca” söylediğini belirtti.
“Eksik olan imzalar değil, uygulamadır. Enerjinin tam olarak buraya yönlendirilmesi gerekiyor” diye yazdı.
Kosova’nın endişelerini duyduğunu ve anlaşmayı daha da sağlamlaştırmanın yollarını değerlendirdiğini belirten Sorensen, ancak bunun “uygulamanın yerine geçmemesi, uygulamayı teşvik etmesi” gerektiğini söyledi.
Diyalogun tamamlanması için tarih yok
Diyalog kolaylaştırıcısı, “Üst Düzey Toplantı” konusuna da aynı mantıkla yaklaştığını belirtti. Kosova Başbakanı Kurti ile Sırbistan Cumhurbaşkanı Vučić’in bir sonraki görüşmesinin tarihi olup olmadığı sorusuna şu yanıtı verdi:
“Bu toplantı ne bir ödüldür ne de fotoğraf çekme fırsatıdır. Sonuç elde edilmesine yardımcı olabileceği zaman düzenlenir. Yüksek Temsilci, her iki lider de somut sonuçlar ortaya koymaya hazır olduğunda toplantıyı çağırmaya hazırdır.”
Ancak Sorensen, AB’nin Kosova-Sırbistan Diyalogu sürecinin tamamlanması için belirlediği bir takvim veya hedef olup olmadığı sorusuna olumlu yanıt vermedi:
“Başmüzakerecilerin bir sonraki toplantısıyla ilgili açıklayabileceğim bir tarih yok. Hazırlıklar devam ediyor ve bir toplantının sonuç getirebileceği zamanı belirlemek için her iki heyetle düzenli temas hâlindeyim.
Diyalogun bütünüyle tamamlanması için de bir takvim belirlemeyeceğim. Önemli olan, her iki tarafın daha önce üzerinde anlaşmaya vardığı hususları uygulamasıdır. Benim ölçütüm takvim değil, ilerlemedir.”
Sorensen, üst düzey toplantının normalleşme sürecinde siyasi angajmanı sağlamak amacıyla yapıldığını hatırlatarak, “Başbakanın katılmamasının hesap verebilirlik sürecini ilerletmeyeceğini” söyledi.
Bu açıklama, Kurti’nin bir sonraki üst düzey toplantıya katılmasının şartlarından birinin Milan Radoičić’in Sırbistan’dan Kosova’ya iade edilmesi olduğu yönündeki tutumuyla ilgili soruya yanıt olarak geldi.
“Banjska’daki olaylarla ilgili hesap verebilirliğin sağlanması hayati önem taşıyor. AB’nin çağrısı açık ve sürekli oldu. Sırp makamlarıyla her iletişimimizde bunu tekrarlıyoruz: Belgrad’ın 2023 saldırılarının faillerini tutuklamasını ve adalet önüne çıkarmasını bekliyoruz.” dedi ve Birliğin tutumunu yineledi Sorensen.
