Kadınların Ekonomik Olarak Güçlenmesi Kosova’nın Kalkınması İçin Önemli

Priştine’de faaliyet gösteren “Gerçek” Kültür, Sanat ve Spor Derneği, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunun 103. yıl dönümü dolayısıyla NATO’nun Kosova Gücü (KFOR) karargâhında gerçekleştirilen özel sanat programında yer aldı. Derneğin halk oyunları ekibi, sergilediği etkileyici performansla Türk askerlerinin yanı sıra NATO üyesi ülkelerden Kosova’da görev yapan askerlerin de büyük beğenisini kazandı. Geleneksel Türk halk danslarının en güzel örneklerini başarıyla sahneleyen ekip, izleyicilere keyifli ve unutulmaz anlar yaşattı. Performans, programa katılan askerler tarafından ilgi ve takdirle karşılandı. 75 yıllık köklü geçmişiyle Priştine’nin önemli kültür ve sanat kurumlarından biri olan “Gerçek” Derneği, gerçekleştirdiği bu etkinlikle Türkiye Cumhuriyet Bayramı coşkusuna anlamlı bir katkı sunarak 29 Ekim’in gurur ve heyecanını KFOR karargâhına taşıdı.

İpek şehrinde, 49 yaşındaki Arlinda Zekaj'ın öldürülmesine tepki olarak düzenlenen protestoda polis memurlarının ayakkabıları kırmızıya boyandı. Protestodan yansıyan görüntülerde, polislerin ayakkabılarının kırmızıya boyandığı görülürken, göstericiler Zekaj cinayeti için adalet ve sorumlu kurumların hesap vermesini talep etti. Protesto, Arlinda Zekaj'ın 25 Ekim'de İpek’e bağlı Vitomirica'da kayınbiraderi Albert Sylaj tarafından öldürülmesinin ardından düzenlendi. Cinayet, olayın ele alınış biçimi ve mağdurun korunamaması nedeniyle kamuoyunda büyük tepkiye yol açarken, ilgili kurumlara yönelik eleştirileri de beraberinde getirdi.

Priştine’de Pembe Ekim ayının sona ermesi dolayısıyla, meme kanserinden etkilenen kadınlara destek amacıyla geleneksel farkındalık yürüyüşünün 20’ncisi düzenlendi. Etkinlik, Kosova Meme Kanseriyle Mücadele Merkezi JETA/VITA tarafından organize edildi. Etkinliğe Kosova Cumhurbaşkanı Justina Shiroka-Pula da katıldı. Shiroka-Pula, erken teşhisin hayat kurtardığını vurgulayarak kadınları düzenli sağlık kontrollerini ihmal etmemeye çağırdı. Onkoloji Kliniği verilerine göre Kosova’da her yıl yaklaşık 450-460 kadına meme kanseri teşhisi konuluyor. Sağlık Bakanı Arben Vitia ise farkındalık çalışmalarının ekim ayıyla sınırlı kalmayacağını, yıl boyunca devam edeceğini belirtti. Vitia, amaçlarının hastalığın mümkün olduğunca erken evrede tespit edilmesini sağlamak olduğunu söyledi. Onkoloji Kliniği Müdürü Ilir Kurtishi de vaka sayısının geçen yılla benzer seviyede olduğunu açıkladı. Kurtishi, teşhis edilen vakaların yüzde 54’ünden fazlasının hastalığın erken evresinde tespit edildiğini belirterek bunun düzenli kontroller ve farkındalık çalışmalarının önemini gösterdiğini ifade etti. Kurtishi ayrıca Onkoloji Kliniği'nde yapılan altyapı, ekipman ve tedavi yatırımları sayesinde hastaların tedavi olanaklarının geliştiğini kaydetti.

25 Ekim'de İpek belediyesine bağlı Vitomirica köyünde öldürülen Arlinda Zekaj'ın ailesi, kadın cinayetlerine karşı İpek’te bugün düzenlenen protestoya katılarak eylemin ön saflarında yer aldı. Protestoda, Arlinda Zekaj için adalet sağlanması ve kendisini korumakla yükümlü kurumların hesap vermesi talep edildi. Zekaj'ın öldürülmesi kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı. Genç kadının, cinayetten önce defalarca ilgili kurumlardan koruma talep ettiği ve aile içi şiddete maruz kaldığını bildirdiği belirtildi. Cinayetle ilgili olarak eski kayınbiraderi Albert Sylaj şüpheli olarak gösteriliyor. Sylaj, 27 Ekim'de gözaltına alınmıştı. Olayın ardından düzenlenen protestolarda, kadınlara yönelik şiddete karşı somut önlemler alınması ve ilgili kurumların olay sürecindeki eylem ve ihmallerinin soruşturulması çağrısı yapılıyor.

Kosova Polisi'nin yeni Genel Müdür Vekili Fehmi Hoti, uzun yıllardır emniyet teşkilatında görev yapıyor. Hoti, daha önce Priştine Bölge Müdürlüğü bünyesinde görev aldı ve Ağır Suçlar Dairesi'nde çalıştı. Hoti, 2010-2019 yılları arasında Suç Araştırma Bölümü'nün başkanlığını yürüttü. Polislik kariyerine Rahoveça’da devriye polisi olarak başlayan Hoti, genel müdür yardımcılığı görevine getirilmeden önce Priştine Polis Müdürlüğü'nün başında bulundu. Şubat 2021'den bu yana Kosova Polisi Genel Müdür Yardımcısı olarak görev yapan Hoti, Gazmend Hoxha'nın istifasının ardından genel müdür vekilliğine atandı. Hoti, Kosova Polisi'nin kamuoyunda yoğun eleştirilere maruz kaldığı bir dönemde teşkilatın başına geçti. Vitomirica'da Arlinda Zekaj'ın öldürülmesi, özellikle genç kadının daha önce defalarca şiddet ve tehdit ihbarında bulunduğunun ortaya çıkmasının ardından polis teşkilatına yönelik tepkileri artırmıştı.

Cumhurbaşkanı Justina Shiroka-Pula, gazetecilerin sorusu üzerine Arlinda Zekaj cinayetiyle ilgili herhangi bir açıklama yapmadı. 49 yaşındaki Arlinda Zekaj, 25 Ekim’de öldürülmüştü. Cinayet şüphelisi olarak eski kayınbiraderi Albert Sylaj tutuklandı. Öte yandan Zekaj’ın eski eşi Jeton Sylaj, cinayet günü Zekaj’ın koruma kararına uymadığı gerekçesiyle kendisini şikâyet etmesi üzerine güvenlik güçleri tarafından gözaltına alınmıştı. Zekaj, öldürülmesinden yalnızca üç gün önce Peja Başsavcısı’na bir mektup göndererek hayatının tehlikede olduğunu bildirmişti.  

Kosova Yüksek Mahkemesi, İçişleri Bakanlığı’nın 05/2023 sayılı İdari Talimatı’nın 17. maddesinin 3. fıkrasını hukuka aykırı bularak iptal etti. Söz konusu düzenleme, sürücü belgesinin ancak araç kullanma yasağı cezasının tamamlanmasının ardından sahibine iade edilmesini öngörüyordu. 28 davacının İçişleri Bakanlığı ve Kosova Polisi aleyhine açtığı dava sonucunda Mahkeme, düzenlemenin ilgili bölümünün iptal edilmesine karar verdi. Mahkeme, polisin sürücü belgesine geçici olarak el koyması ile araç kullanma yasağının iki farklı hukuki işlem olduğunu vurguladı. Kararda, 08/L-186 sayılı Karayolu Trafik Kuralları Kanunu'nun 244. maddesine atıfta bulunularak, polisin ehliyeti geçici olarak alıkoyma süresinin en fazla 8 gün olabileceği belirtildi. Bu nedenle ehliyetin iadesinin 3, 6 veya 12 ay sürebilen araç kullanma yasağının tamamlanmasına bağlanmasının kanuna aykırı olduğu ifade edildi. Yüksek Mahkeme, alt düzenlemelerin yasayla belirlenen yetkileri genişletemeyeceğini ve ek kısıtlamalar getiremeyeceğini kaydetti. Öte yandan Mahkeme, aynı maddenin 1. ve 2. fıkralarının iptal edilmesi talebini reddetti. Bu hükümlerin, ehliyetin teslim alınmasından sorumlu polis birimini ve geçici el koyma belgesi düzenleme yükümlülüğünü belirleyen usule ilişkin düzenlemeler olduğu belirtildi.

Kosova Adalet Enstitüsü’nden Ehat Miftari, Adalet Bakanı Donika Gërvalla ve İçişleri Bakanı Xhelal Sveçla’yı, Arlinda Zekaj cinayetine ilişkin rapor hakkında bugün hükümet binasında düzenledikleri basın toplantısı nedeniyle eleştirdi. Miftari, iki bakanın “timsah gözyaşları döktüğünü” öne sürerek, kurumsal sorumluluktan kaçmaya ve kendi başarısızlıklarını örtbas etmeye çalıştıklarını savundu. Facebook üzerinden açıklama yapan Miftari, Gërvalla ve Sveçla’nın Kosova’daki iki milyon vatandaşa karşı rol yaptığını, başarısızlıklarından dolayı başkalarını suçladığını ve kendi sorumluluklarını kabul etmekten kaçındığını ifade etti. Miftari, devletin ve vatandaşların yaşamını korumakla yükümlü kurumların doğrudan bu iki bakanın yönetiminde olduğunu hatırlatarak, sorumluluğun herkes için talep edilip kendileri için söz konusu edilmemesini eleştirdi. Kurumsal ve ahlaki sorumluluktan kaçışın mümkün olmadığını vurgulayan Miftari, iktidarda bulunmanın yalnızca ayrıcalık değil, aynı zamanda sorumluluk anlamına geldiğini belirtti. Miftari açıklamasında, “Devletin başındayken hem iktidar gibi davranıp hem de yönettiğin kurumların başarısızlıklarına karşı muhalefet rolü üstlenemezsin.” ifadelerini kullandı. Arlinda Zekaj’ı kaybeden ailenin acısı karşısında bakanların biraz olsun onur, empati ve sorumluluk göstermesi gerektiğini belirten Miftari, sözlerini şu ifadeyle tamamladı: “Bu tür durumlarda istifanın alternatifi yoktur.”  

25 Ekim Pazar günü Kosova’yı sarsan olayda, Arlinda Zekaj, İpek’in  Vitomirica köyünde kayınbiraderi tarafından baltayla öldürüldü. Zekaj, 2026 yılı içerisinde partnerleri, eski partnerleri veya aile üyeleri tarafından öldürülen sekiz kadından biri oldu. Kosova Polisi verilerine göre, eylül ayına kadar ülkede 2 bin 52 aile içi şiddet vakası kaydedildi. Bu vakaların bin 626’sında mağdurlar kadınlardı. Hukukçu Anton Nrecaj, yürürlükteki yasaya göre aile içi şiddetin yalnızca mağdurlar tarafından değil, olaya tanık olan kişiler tarafından da ihbar edilmesi gerektiğini belirtti. Nrecaj, polisin ihbarın ardından gerekli yasal işlemleri başlatmakla yükümlü olduğunu vurguladı. Riskin yüksek olduğu durumlarda ise savcılık ve polisin iş birliği yaparak şiddet uygulayan kişinin silahlarına el koyması gerektiğini ifade etti. Sosyolog Genx Xerxa ise aile içi şiddetin nedenleri arasında ruh sağlığı sorunları, uyuşturucu kullanımı, sosyoekonomik koşullar ve yargı süreçlerindeki gecikmelere dikkat çekti. Öte yandan, 2025 yılında Kosova’da 2 bin 711 aile içi şiddet vakası kaydedilmiş, bunların bin 931’inde mağdurlar kadın olmuştu.  

Priştine-İpek kara yolunun Sllatina mevkiinde birkaç aracın karıştığı trafik kazası meydana geldi. İlk bilgilere göre, kazaya karışan araçlardan biri takla atarak yol dışına çıktı. Kazada yaralananların olduğu öğrenilirken, olay yerine polis ekipleri sevk edildi. Kazanın nedenine ve yaralıların sağlık durumuna ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmadı. Olayla ilgili inceleme sürüyor.