Zekaj Cinayetine Tepki Protestoları Sürüyor: Kurumsal Sorumluluk Çağrısı

Kosova’da çok sayıda evin duvarları arasında şiddet, korku ve tehdit hikâyeleri gizleniyor. Her zaman kamuoyuna yansımayan bu olaylar, birçok kadının günlük yaşamının bir parçası olmaya devam ediyor. Polis verilerine göre, 2025 yılında ülkede 2.815 aile içi şiddet vakası kaydedilirken, bu yıl 176 vakada şiddetin tekrarlandığı tespit edildi. Sosyal Bilgilendirme ve İyileştirme Merkezi’nden psikolog Bind Skeja, aile içi şiddetin ve kadın cinayetlerinin yalnızca doğrudan mağdurları etkilemediğini, şiddete maruz kalan diğer kadınlar üzerinde de ciddi sonuçlar doğurduğunu belirtti. Skeja, “Yaşanan şiddet ve cinayetler, doğrudan mağdurun hayatını kaybetmesiyle sonuçlanmasının yanı sıra, hâlihazırda şiddet gören ve Arlinda’nın yaşadığı duruma benzer koşullarda bulunan, başka bir çıkış yolu göremeyen kadınların da umutlarını kaybetmesine neden olabilir. Bu nedenle hizmetlerin harekete geçirilmesi ve hesap verebilirliğin sağlanması gerekiyor.” dedi. Kosova Polisi’ne yalnızca bir gün içerisinde bildirilen olaylar, aile içi şiddetin boyutunu gözler önüne serdi. Priştine’de bir erkeğin eski eşini bebeğiyle birlikte evden çıkardığı, Kosova Ovası’nda Kosovalı bir erkeğin eşine fiziksel saldırıda bulunduğu, yine aynı bölgede erkek kardeşlerin reşit olmayan iki kız kardeşe saldırdığı bildirildi. Kosova Polisi’nin RTK’ye verdiği bilgilere göre, 2025 yılında toplam 2 bin 815 aile içi şiddet vakası rapor edildi. Bu vakaların 1.931’inde mağdurlar kadınlar ve kız çocukları oldu. En Fazla Vaka Priştine’de Bu yıl aile içi şiddet vakalarının en fazla görüldüğü şehir Priştine oldu. Eylül ayına kadar kentte aile içi şiddet mağduru kadın ve kişilerin sayısı 695 olarak kaydedildi. Feminist Düşünce ve Eylem Kolektifi aktivisti Liridona Sijarina, kadın cinayetlerinden önce çoğu zaman sistematik şiddet yaşandığına dikkat çekerek ekonomik şiddetin de bu sürecin önemli bir parçası olduğunu söyledi. Sijarina, kadınların mülkiyet ve miras haklarından yeterince yararlanamadığını, birlikte edindikleri malların dahi çoğu zaman erkeklerin mülkü olarak görüldüğünü belirtti. Şiddetle Mücadelede Eğitim Vurgusu Aile içi şiddetin önlenmesi için mücadelenin genç yaşlardan itibaren eğitimle başlaması gerektiği vurgulanıyor. Youth Link Kosova Enstitüsü Direktörü Arlinda Kqiku, gençlerin yalnızca teknolojiyi kullanan bireyler değil, aynı zamanda bilinçli ve sorumlu vatandaşlar olarak yetiştirilmesi gerektiğini ifade etti. Kqiku, “Youth Link Kosova Enstitüsü olarak bu sorunun çözümünde temel unsurun eğitim olduğuna inanıyoruz. Gençler yalnızca teknoloji kullanıcıları değil, şiddetin kabul görmediği ve herkesin onuruna saygı duyulduğu bir toplumun inşasına katkı sağlayan bilinçli ve sorumlu vatandaşlar olmalıdır.” dedi. Kosova Polisi’nin verilerine göre, bu yıl 176 aile içi şiddet vakasında şiddet eylemleri tekrarlandı. Bu veriler, ülkede aile içi şiddetin önlenmesi ve mağdurların korunmasına yönelik daha etkili mekanizmalara duyulan ihtiyacı bir kez daha ortaya koyuyor.

Kosova Üniversite Klinik Merkezi (QKUK) Biyokimya Kliniği Müdürü ve Klinik Biyokimya Uzmanı Leonard Kurti hayatını kaybetti. Kurti’nin vefatını Kosova Eczacılar Odası duyurdu. Oda, yayımladığı taziye mesajında ailesine, yakınlarına ve meslektaşlarına başsağlığı dileklerini iletirken Kurti’nin mesleki katkılarını ve eczacılık camiasıyla yürüttüğü iş birliğini takdirle andı. Kosova Eczacılar Odası açıklamasında, Kurti’nin vefatının ailesi, meslektaşları ve sağlık camiası için büyük bir kayıp olduğu belirtildi. Açıklamada, “Vefatı, özveri, profesyonellik ve onurla hizmet ettiği ailesi, meslektaşları ve sağlık camiası için büyük bir kayıptır.” ifadelerine yer verildi. Oda ayrıca Kurti’nin mesleki katkılarına, kurumlar arasındaki sürekli iş birliğine ve eczacılık sektörüne verdiği desteğe dikkat çekti. Açıklamanın devamında, “Yardımseverliği, nezaketi ve Oda üyelerine gösterdiği misafirperverlik her zaman büyük bir saygıyla hatırlanacaktır.” denildi.

Kosova Polisi, Zubin Potok Belediyesi’ne bağlı Kleçka köyünde Cumartesi günü düzenlediği operasyonda beş ateşli silah ve çeşitli mühimmat ele geçirdi. Polis tarafından yapılan açıklamaya göre operasyon, bölgede silah ve diğer yasa dışı malzemelerin bulunduğuna ilişkin vatandaşlardan gelen ihbarlar üzerine gerçekleştirildi. İhbarların ardından Kuzey Mitroviça Bölge Polis Müdürlüğü ekipleri, Kleçka köyündeki bir ambarda arama yaptı. Arama sırasında bir av tüfeği, bir yarı otomatik av tüfeği, bir otomatik silah, bir çift namlulu av tüfeği ve boş şarjörü bulunan TT tipi bir tabanca ele geçirildi. Operasyonda ayrıca uzun namlulu silahlar için 33 mermi, optik nişangâhlı bir silah kılıfı ve uzun namlulu silahlara ait iki boş şarjör de ele geçirildi. Polis, olayla ilgili şu ana kadar gözaltına alınan kimsenin bulunmadığını bildirdi. Olay hakkında Devlet Savcısı bilgilendirilirken, savcının talimatıyla “Silahların izinsiz olarak bulundurulması, kontrol edilmesi veya sahiplenilmesi” suçlaması kapsamında soruşturma başlatıldı. Kosova Polisi, iş birliği ve ihbarları nedeniyle vatandaşlara teşekkür ederek şüpheli durumların 192 numaralı acil çağrı hattına bildirilmesi çağrısında bulundu.

Hükümet, 2026 yılının ilk dokuz ayında sermaye yatırımları için ayırdığı bütçenin yalnızca yüzde 30’unu kullandı. GAP Enstitüsü tarafından yayımlanan verilere göre, bu dönemde harcanması planlanan 750 milyon Euro'nun sadece 225,5 milyon Euro'su kullanıldı. GAP Enstitüsü, yayımladığı grafikle hükümetin sermaye yatırımlarındaki harcama performansını ortaya koydu. Sermaye yatırımları kapsamında yol, okul, hastane ve ekonomik kalkınmayı destekleyen diğer altyapı projeleri yer alıyor. Verilere göre, bütçenin düşük oranda kullanılması yeni bir durum değil. GAP Enstitüsü tarafından yayımlanan grafik, önceki yıllarda da benzer bir tablonun yaşandığını gösteriyor. Kurti: 2027 Bütçesi 1 Milyar Euro'yu Aşacak Sermaye yatırımlarında bütçenin düşük kullanım oranı gündemdeki yerini korurken, Başbakan Albin Kurti, bugün yaptığı açıklamada 2027 yılı bütçe tasarısının Pazartesi günü hükümet toplantısında onaylanmasının planlandığını duyurdu. Kurti, 2027 bütçesini “sermaye projeleri bütçesi” olarak nitelendirerek, sermaye yatırımlarına ayrılacak kaynağın ilk kez 1 milyar Euro'yu aşacağını söyledi. Partisinin toplantısında konuşan Kurti, şu ifadeleri kullandı: “Pazartesi günü yapılacak bir sonraki hükümet toplantısında 2027 yılı bütçe tasarısını onaylayacağız. Bu bütçe, sermaye projelerinin, ekonomik büyümenin hızlandırılmasının ve istihdamın niteliğinin artırılmasının bütçesi olacak. Bu, yolların, demir yollarının ve barajların bütçesi olacak. Sermaye yatırımlarına ayrılan kaynak ilk kez 1 milyar Euro'yu aşacak.” Belediyelerde de Sermaye Yatırımları Düşük Seviyede Sermaye yatırımlarının gerçekleştirilmesinde yerel yönetimlerde de düşük performans dikkat çekiyor. Belediyelerin sermaye yatırımları için ayırdığı bütçenin önemli bir bölümünün, toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülükler de dâhil olmak üzere mahkeme kararlarıyla ortaya çıkan borçların ödenmesinde kullanıldığı belirtiliyor. Bu durum, hem merkezi hükümetin hem de yerel yönetimlerin planlanan altyapı projelerini hayata geçirme kapasitesini olumsuz etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

NATO’nun Kosova’daki Barış Gücü KFOR, acil vakalara müdahale kapasitesini güçlendirmek amacıyla Prizren Ana Aile Sağlığı Merkezi’ne (QKMF) tıbbi ekipman bağışında bulundu. KFOR tarafından yapılan açıklamaya göre bağış kapsamında acil durumlarda kullanılmak üzere 200 battaniye, dokuz hastane yatağı, ambulanslar için bir adet kendinden yüklemeli sedye ve çeşitli tıbbi ekipmanlar teslim edildi. Teslim törenine KFOR Batı Bölge Komutanı Albay Giuseppe De Blasi ile Prizren Belediye Başkanı Shaqir Totaj katıldı. KFOR, bağışlanan ekipmanların Ana Aile Sağlığı Merkezi’nin acil durumlara müdahale kapasitesini artıracağını ve hastalara sunulan sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesine katkı sağlayacağını bildirdi. Açıklamada ayrıca KFOR’un bu tür girişimlerle yerel kurumları desteklemeye ve Kosova’daki toplumlarla iş birliğini güçlendirmeye devam ettiği vurgulandı.

Cumhurbaşkanı Justina Shiroka Pula, Has bölgesine bağlı Zym köyünde düzenlenen geleneksel 55. Gjeçovi Buluşmaları kapsamında, “Kati’nin Yüzüğü” ödülüne layık görüldü. Etkinliğe katılan Cumhurbaşkanı Shiroka Pula, organizasyonun kültürün, bilginin ve ulusal mirasın korunması açısından taşıdığı öneme dikkat çekti. Zym ve Has bölgelerinin zengin bir eğitim ve kültür tarihine sahip olduğunu vurgulayan Shiroka Pula, 1864 yılında Zym’de ilk Arnavutça okulun açıldığını, 1900 yılında ise “Zym Alfabesi”nin yayımlandığını hatırlattı. Bölgenin Arnavut kültürüne kazandırdığı önemli isimlere de değinen Cumhurbaşkanı Shiroka Pula; Pjetër Bogdani, Shtjefën Gjeçovi, Katarina Josipi ve Anton Pashku’yu öne çıkardı. Ödüle ilişkin değerlendirmelerde bulunan Shiroka Pula, ödülün kendisi için büyük bir onur ve özel bir duygu kaynağı olduğunu ifade etti. Ödülün, Arnavut tiyatrosunun önemli isimlerinden, Kati olarak tanınan oyuncu Katarina Josipi’nin adını taşımasının kendisi için ayrı bir anlam ifade ettiğini belirtti. Shiroka Pula, duygularını şu sözlerle dile getirdi: “Bu yüzük benim için bir hatıra olarak kalacak ve her zaman kalbimde taşıyacağım. Onun yüzüğünü taşıyacak olmaktan daima gurur duyacağım.” Cumhurbaşkanı Shiroka Pula, söz konusu ödülün görev süresinin henüz başında aldığı ilk ödüllerden biri olması nedeniyle kendisi için özel bir anlam taşıdığını da sözlerine ekledi.

Başbakan ve Vetëvendosje Hareketi Genel Başkanı Albin Kurti, partisinin 64. Genel Kurul toplantısında yaptığı konuşmada, Sırbistan’daki parlamento seçimlerinin sonuçlarını ve Preşova Vadisi’ndeki Arnavut siyasi temsilcilerin elde ettiği başarıyı değerlendirdi. Kurti, Arnavut Koalisyonu’nun 27 bin 670 oy alarak parlamentoda iki sandalye kazandığını ve 2000 yılından bu yana Sırbistan’daki Arnavutların elde ettiği en yüksek seçim sonucuna ulaştığını belirtti. Arnavut siyasi oluşumlarının seçimlerde birlik sağlamasını da değerlendiren Kurti, bu sonucun parti çıkarlarının üzerinde ortak çıkarların gözetilmesinin bir göstergesi olduğunu söyledi. Sırbistan genelindeki seçim sonuçlarının bu ülkedeki siyasi dengeleri yeniden şekillendirdiğini anlatan Kurti, Öğrenci Listesi’nin seçimleri ilk sırada tamamladığını, Aleksandar Vučić’in koalisyonunun parlamentodaki çoğunluğunu kaybettiğini ve Ivica Dačić’in listesinin ise parlamento dışında kaldığını kaydetti. Kurti, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Bu seçimler Sırbistan’daki siyasi tabloyu yeniden şekillendirdi. Öğrenci Listesi birinci oldu, Aleksandar Vučić’in koalisyonu parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti, Ivica Dačić’in listesi ise parlamento dışında kaldı. 21. yüzyılın başında Milošević ve Šešelj’in yenilgisinden çeyrek asır sonra, onların siyasi halefleri Vučić ve Dačić de kaybetti. Şu anda Sırbistan’da iktidarı kimin kaybettiğini biliyoruz ancak kimin kazandığını henüz bilmiyoruz. Bu siyasi değişimin, resmî Belgrad’ın Kosova Cumhuriyeti’ne ve Preşova, Bujanovc ile Medvece’de yaşayan Arnavutlara yönelik yaklaşımında da olumlu bir değişimle sonuçlanmasını umuyoruz.” Kurti, konuşmasının devamında Sırbistan’ın geçmişiyle yüzleşmesi, siyasi söyleminin denazifikasyonu, kurumların suç unsurlarından arındırılması ve ülke içinde demokratikleşmenin sağlanması gerektiğini belirtti. Bu adımları, komşu ülkelerle ilişkilerin normalleşmesi için gerekli koşullar olarak nitelendirdi. Başbakan, Kosovalı sivillere karşı işlenen suçların aydınlatılması, toplu mezarların bulunduğu yerlerin tespit edilmesi ve kayıp kişilerin akıbetinin ortaya çıkarılmasının da mağdurlara ve ailelerine karşı yerine getirilmesi gereken yükümlülükler olduğunu vurguladı.  

Başbakan ve Vetëvendosje Hareketi Genel Başkanı Albin Kurti, partisinin Genel Kurul toplantısında Arlinda Zekaj cinayetine değinerek görevlerini yerine getirmeyen tüm kurum yetkililerinin hesap vermesi gerektiğini söyledi. Başbakan Kurti, Arlinda Zekaj cinayetinin toplumun bir kez daha ağır bir gerçekle yüzleşmesine neden olduğunu belirterek, şiddeti ihbar eden ve kurumlardan koruma talep eden bir kadının dahi öldürülebildiğine dikkat çekti. Kurti, Arlinda’nın şiddete maruz kaldığında kadınlardan yasaların öngördüğü şekilde hareket etmelerini isteyen kurumların beklentilerini yerine getirdiğini, ancak buna rağmen korunamadığını ifade etti. Kurti, bir gün önce kamuoyuyla paylaştıkları bilgilerde, iş birliğini reddedenler dışında ilgili kurumlarda tespit edilen zincirleme ihmallere de yer verdiklerini söyledi. Sorumluların sonuna kadar takip edileceğini vurgulayan Kurti, görevini ihmal eden veya yasal yükümlülüklerini ihlal eden her yetkilinin hem disiplin hem de ceza sorumluluğuyla karşı karşıya kalacağını belirtti. Kurti, olayda sorumluluğu bulunan tüm kişilerin ve kurumsal mekanizmaların ayrı ayrı soruşturulması gerektiğini kaydetti. Patriyarkal zihniyet ve eğitim vurgusu Konuşmasında toplumdaki patriyarkal zihniyete de değinen Kurti, bu anlayışın kadını hâlâ bir mülk olarak gördüğünü ve kadınların bağımsızlığını erkek otoritesine karşı gelmek şeklinde değerlendirdiğini söyledi. Bu zihniyetin değiştirilmesinin çocukların eğitiminden başlaması gerektiğini belirten Kurti, eğitimin tüm kademelerindeki müfredatın yeniden gözden geçirilmesinin gündemde olduğunu ifade etti. Kız çocuklarının itaatkâr ve sabırlı, erkek çocuklarının ise baskın olacak şekilde yetiştirilmesini eleştiren Kurti, geleneksel cinsiyet rollerinin hem okul kitaplarında hem de aile içindeki eğitim anlayışında sorgulanması gerektiğini vurguladı. Kadın cinayetleriyle mücadelenin güçlü bir eğitim politikası gereğini ortaya koyan Kurti, toplumsal cinsiyet eşitliğinin erken çocukluk döneminden itibaren bireylerin eğitim sürecinin bir parçası olması gerektiğini dile getirdi. Ekonomik eşitsizliğe dikkat çekti Kurti ayrıca ekonomik eşitsizliğin de patriyarkal düzeni yeniden ürettiğini belirterek, mülkiyet eşitsizliği, kadınların üzerine yüklenen ücretsiz emek ve istihdam ile karar alma süreçlerindeki fırsat eşitsizliklerine dikkat çekti. Kurti, toplumsal cinsiyet eşitliğinin yalnızca söylemlerle değil, somut kararlar ve politikalarla kanıtlanması gerektiğini belirterek, kurumların hayatı tehlikede olan kadınları nasıl koruduğunun bu mücadelenin en önemli göstergelerinden biri olduğunu ifade etti.  

Aktivist Liridona Sijarina, muhalefet partilerini kadınların adalet ve korunma talebine yönelik toplumsal mücadeleyi kendi siyasi amaçları doğrultusunda kullanmakla eleştirdi. Sijarina, partilerin toplumsal mücadeleyi söylem yoluyla kendi bünyelerine katmaya çalıştığını söyledi. Her milletvekilinin kadınların yaşamlarının hiçe sayılmasında ve kadınları aşağılayan bir kurumsal kültürün oluşmasında sorumluluğu bulunduğunu belirten Sijarina, birkaç gün önce öldürülen Arlinda Zekaj için düzenlenen adalet protestolarının yalnızca iktidara değil, muhalefet partilerine karşı da olduğunu ifade etti. Sijarina, yıllar boyunca kadınların güvenliği konusunda verilen zararın tarihsel boyutuna dikkat çekerek, muhalefetin de bu konuda sorumluluk taşıdığını vurguladı. Muhalefet milletvekillerinden Ganimete Musliu ve Blerta Deliu'yu da eleştiren Sijarina, Musliu'nun kadın cinayetlerine karşı düzenlenen bir protestonun görüntülerini kendi siyasi amaçları doğrultusunda kullanamayacağını söyledi. Deliu'nun ise savaş sırasında cinsel şiddete maruz kalan kadınlarla ilgili geçmişte yaptığı açıklamaları hatırlatan Sijarina, Deliu'nun bu konuda kadınların yalan söyleyerek maddi çıkar sağlamaya çalışabileceğini öne sürdüğünü belirtti. Sijarina, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: “Belki başkaları da vardır ama siz benim karşıma sosyal medya algoritmalarında çıkıyorsunuz. Hepiniz için mesajımız aynı: Kendi hayatlarımızla ilgili mücadelelerimizi sahiplenmenize ve onları ele geçirmenize izin vermeyeceğiz!”  

İttifak (Aleanca) Sözcüsü Kushtrim Xhemaili, sosyal medyada yürütülen organize bir kampanyanın Ramush Haradinaj ve Daut Haradinaj’a yönelik açık ölüm tehditlerine dönüştüğünü belirtti. Xhemaili, konuyla ilgili delillerin Kosova Polisi ve adli makamlara teslim edildiğini açıkladı. Xhemaili, onlarca sahte hesabın sistematik şekilde iftira ve asılsız bilgiler yaydığını, İttifak’ın bu iddiaları daha önce resmen yalanladığını ifade etti. Xhemaili, özellikle “Besmir Kelmendi” sahte ismini kullanan ve Avni Rrustemi’nin fotoğrafıyla “Avni Rrustemi 2.0” adı altında faaliyet gösteren bir hesaba dikkat çekti. Söz konusu hesabın son iki gündür Ramush Haradinaj ve Daut Haradinaj’ın öldürülmesi yönünde açık çağrılar içeren propaganda yürüttüğünü söyledi. Hesabın, Haradinaj ailesinin adını İpek’te yaşanan trajik olayla kasıtlı olarak ilişkilendirmeye çalıştığını belirten Xhemaili, olayla bağlantılı kişilere ait olduğu öne sürülen sahte alıntı ve iddialar üzerinden halkı kendi adaletini sağlamaya ve kardeş kavgasına teşvik etmeyi amaçladığını kaydetti. Xhemaili, söz konusu profil ve bağlantılı diğer hesaplara ilişkin tüm bilgi ve delillerin Kosova Polisi ile adli makamlara sunulduğunu bildirdi.