Zekaj Cinayetine Tepki Protestoları Sürüyor: Kurumsal Sorumluluk Çağrısı

NATO’nun Kosova’daki Barış Gücü KFOR, acil vakalara müdahale kapasitesini güçlendirmek amacıyla Prizren Ana Aile Sağlığı Merkezi’ne (QKMF) tıbbi ekipman bağışında bulundu. KFOR tarafından yapılan açıklamaya göre bağış kapsamında acil durumlarda kullanılmak üzere 200 battaniye, dokuz hastane yatağı, ambulanslar için bir adet kendinden yüklemeli sedye ve çeşitli tıbbi ekipmanlar teslim edildi. Teslim törenine KFOR Batı Bölge Komutanı Albay Giuseppe De Blasi ile Prizren Belediye Başkanı Shaqir Totaj katıldı. KFOR, bağışlanan ekipmanların Ana Aile Sağlığı Merkezi’nin acil durumlara müdahale kapasitesini artıracağını ve hastalara sunulan sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesine katkı sağlayacağını bildirdi. Açıklamada ayrıca KFOR’un bu tür girişimlerle yerel kurumları desteklemeye ve Kosova’daki toplumlarla iş birliğini güçlendirmeye devam ettiği vurgulandı.

Başbakan ve Vetëvendosje Hareketi Genel Başkanı Albin Kurti, partisinin 64. Genel Kurul toplantısında yaptığı konuşmada, Sırbistan’daki parlamento seçimlerinin sonuçlarını ve Preşova Vadisi’ndeki Arnavut siyasi temsilcilerin elde ettiği başarıyı değerlendirdi. Kurti, Arnavut Koalisyonu’nun 27 bin 670 oy alarak parlamentoda iki sandalye kazandığını ve 2000 yılından bu yana Sırbistan’daki Arnavutların elde ettiği en yüksek seçim sonucuna ulaştığını belirtti. Arnavut siyasi oluşumlarının seçimlerde birlik sağlamasını da değerlendiren Kurti, bu sonucun parti çıkarlarının üzerinde ortak çıkarların gözetilmesinin bir göstergesi olduğunu söyledi. Sırbistan genelindeki seçim sonuçlarının bu ülkedeki siyasi dengeleri yeniden şekillendirdiğini anlatan Kurti, Öğrenci Listesi’nin seçimleri ilk sırada tamamladığını, Aleksandar Vučić’in koalisyonunun parlamentodaki çoğunluğunu kaybettiğini ve Ivica Dačić’in listesinin ise parlamento dışında kaldığını kaydetti. Kurti, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı: “Bu seçimler Sırbistan’daki siyasi tabloyu yeniden şekillendirdi. Öğrenci Listesi birinci oldu, Aleksandar Vučić’in koalisyonu parlamentodaki çoğunluğunu kaybetti, Ivica Dačić’in listesi ise parlamento dışında kaldı. 21. yüzyılın başında Milošević ve Šešelj’in yenilgisinden çeyrek asır sonra, onların siyasi halefleri Vučić ve Dačić de kaybetti. Şu anda Sırbistan’da iktidarı kimin kaybettiğini biliyoruz ancak kimin kazandığını henüz bilmiyoruz. Bu siyasi değişimin, resmî Belgrad’ın Kosova Cumhuriyeti’ne ve Preşova, Bujanovc ile Medvece’de yaşayan Arnavutlara yönelik yaklaşımında da olumlu bir değişimle sonuçlanmasını umuyoruz.” Kurti, konuşmasının devamında Sırbistan’ın geçmişiyle yüzleşmesi, siyasi söyleminin denazifikasyonu, kurumların suç unsurlarından arındırılması ve ülke içinde demokratikleşmenin sağlanması gerektiğini belirtti. Bu adımları, komşu ülkelerle ilişkilerin normalleşmesi için gerekli koşullar olarak nitelendirdi. Başbakan, Kosovalı sivillere karşı işlenen suçların aydınlatılması, toplu mezarların bulunduğu yerlerin tespit edilmesi ve kayıp kişilerin akıbetinin ortaya çıkarılmasının da mağdurlara ve ailelerine karşı yerine getirilmesi gereken yükümlülükler olduğunu vurguladı.  

Başbakan ve Vetëvendosje Hareketi Genel Başkanı Albin Kurti, partisinin Genel Kurul toplantısında Arlinda Zekaj cinayetine değinerek görevlerini yerine getirmeyen tüm kurum yetkililerinin hesap vermesi gerektiğini söyledi. Başbakan Kurti, Arlinda Zekaj cinayetinin toplumun bir kez daha ağır bir gerçekle yüzleşmesine neden olduğunu belirterek, şiddeti ihbar eden ve kurumlardan koruma talep eden bir kadının dahi öldürülebildiğine dikkat çekti. Kurti, Arlinda’nın şiddete maruz kaldığında kadınlardan yasaların öngördüğü şekilde hareket etmelerini isteyen kurumların beklentilerini yerine getirdiğini, ancak buna rağmen korunamadığını ifade etti. Kurti, bir gün önce kamuoyuyla paylaştıkları bilgilerde, iş birliğini reddedenler dışında ilgili kurumlarda tespit edilen zincirleme ihmallere de yer verdiklerini söyledi. Sorumluların sonuna kadar takip edileceğini vurgulayan Kurti, görevini ihmal eden veya yasal yükümlülüklerini ihlal eden her yetkilinin hem disiplin hem de ceza sorumluluğuyla karşı karşıya kalacağını belirtti. Kurti, olayda sorumluluğu bulunan tüm kişilerin ve kurumsal mekanizmaların ayrı ayrı soruşturulması gerektiğini kaydetti. Patriyarkal zihniyet ve eğitim vurgusu Konuşmasında toplumdaki patriyarkal zihniyete de değinen Kurti, bu anlayışın kadını hâlâ bir mülk olarak gördüğünü ve kadınların bağımsızlığını erkek otoritesine karşı gelmek şeklinde değerlendirdiğini söyledi. Bu zihniyetin değiştirilmesinin çocukların eğitiminden başlaması gerektiğini belirten Kurti, eğitimin tüm kademelerindeki müfredatın yeniden gözden geçirilmesinin gündemde olduğunu ifade etti. Kız çocuklarının itaatkâr ve sabırlı, erkek çocuklarının ise baskın olacak şekilde yetiştirilmesini eleştiren Kurti, geleneksel cinsiyet rollerinin hem okul kitaplarında hem de aile içindeki eğitim anlayışında sorgulanması gerektiğini vurguladı. Kadın cinayetleriyle mücadelenin güçlü bir eğitim politikası gereğini ortaya koyan Kurti, toplumsal cinsiyet eşitliğinin erken çocukluk döneminden itibaren bireylerin eğitim sürecinin bir parçası olması gerektiğini dile getirdi. Ekonomik eşitsizliğe dikkat çekti Kurti ayrıca ekonomik eşitsizliğin de patriyarkal düzeni yeniden ürettiğini belirterek, mülkiyet eşitsizliği, kadınların üzerine yüklenen ücretsiz emek ve istihdam ile karar alma süreçlerindeki fırsat eşitsizliklerine dikkat çekti. Kurti, toplumsal cinsiyet eşitliğinin yalnızca söylemlerle değil, somut kararlar ve politikalarla kanıtlanması gerektiğini belirterek, kurumların hayatı tehlikede olan kadınları nasıl koruduğunun bu mücadelenin en önemli göstergelerinden biri olduğunu ifade etti.  

Aktivist Liridona Sijarina, muhalefet partilerini kadınların adalet ve korunma talebine yönelik toplumsal mücadeleyi kendi siyasi amaçları doğrultusunda kullanmakla eleştirdi. Sijarina, partilerin toplumsal mücadeleyi söylem yoluyla kendi bünyelerine katmaya çalıştığını söyledi. Her milletvekilinin kadınların yaşamlarının hiçe sayılmasında ve kadınları aşağılayan bir kurumsal kültürün oluşmasında sorumluluğu bulunduğunu belirten Sijarina, birkaç gün önce öldürülen Arlinda Zekaj için düzenlenen adalet protestolarının yalnızca iktidara değil, muhalefet partilerine karşı da olduğunu ifade etti. Sijarina, yıllar boyunca kadınların güvenliği konusunda verilen zararın tarihsel boyutuna dikkat çekerek, muhalefetin de bu konuda sorumluluk taşıdığını vurguladı. Muhalefet milletvekillerinden Ganimete Musliu ve Blerta Deliu'yu da eleştiren Sijarina, Musliu'nun kadın cinayetlerine karşı düzenlenen bir protestonun görüntülerini kendi siyasi amaçları doğrultusunda kullanamayacağını söyledi. Deliu'nun ise savaş sırasında cinsel şiddete maruz kalan kadınlarla ilgili geçmişte yaptığı açıklamaları hatırlatan Sijarina, Deliu'nun bu konuda kadınların yalan söyleyerek maddi çıkar sağlamaya çalışabileceğini öne sürdüğünü belirtti. Sijarina, açıklamasını şu sözlerle tamamladı: “Belki başkaları da vardır ama siz benim karşıma sosyal medya algoritmalarında çıkıyorsunuz. Hepiniz için mesajımız aynı: Kendi hayatlarımızla ilgili mücadelelerimizi sahiplenmenize ve onları ele geçirmenize izin vermeyeceğiz!”  

İttifak (Aleanca) Sözcüsü Kushtrim Xhemaili, sosyal medyada yürütülen organize bir kampanyanın Ramush Haradinaj ve Daut Haradinaj’a yönelik açık ölüm tehditlerine dönüştüğünü belirtti. Xhemaili, konuyla ilgili delillerin Kosova Polisi ve adli makamlara teslim edildiğini açıkladı. Xhemaili, onlarca sahte hesabın sistematik şekilde iftira ve asılsız bilgiler yaydığını, İttifak’ın bu iddiaları daha önce resmen yalanladığını ifade etti. Xhemaili, özellikle “Besmir Kelmendi” sahte ismini kullanan ve Avni Rrustemi’nin fotoğrafıyla “Avni Rrustemi 2.0” adı altında faaliyet gösteren bir hesaba dikkat çekti. Söz konusu hesabın son iki gündür Ramush Haradinaj ve Daut Haradinaj’ın öldürülmesi yönünde açık çağrılar içeren propaganda yürüttüğünü söyledi. Hesabın, Haradinaj ailesinin adını İpek’te yaşanan trajik olayla kasıtlı olarak ilişkilendirmeye çalıştığını belirten Xhemaili, olayla bağlantılı kişilere ait olduğu öne sürülen sahte alıntı ve iddialar üzerinden halkı kendi adaletini sağlamaya ve kardeş kavgasına teşvik etmeyi amaçladığını kaydetti. Xhemaili, söz konusu profil ve bağlantılı diğer hesaplara ilişkin tüm bilgi ve delillerin Kosova Polisi ile adli makamlara sunulduğunu bildirdi.

Polis Eğitim ve Gelişim Misyonu eski Müdürü Steve Bennett, Arlinda Zekaj’ın öldürülmesinin ardından Kosova Polis Genel Müdürü Gazmend Hoxha’nın istifa etmesini gereksiz bulduğunu belirtti. Bennett, yaptığı açıklamada, olayın tüm yönleriyle aydınlatılması ve sorumluların hesap vermesi gerektiğini vurgulayarak, Hoxha’nın istifasının kurumsal reform sürecine zarar verebileceğini ifade etti. Soruşturmanın, kurumların olay karşısındaki tutumuna odaklanması gerektiğini belirten Bennett; koruma kararlarının uygulanması, risk değerlendirmesi, soruşturmacıların uyarılarına verilen yanıtlar ve üst düzey yöneticilerin denetim sorumluluğunun incelenmesi gerektiğini kaydetti. Bennett, sorumluluğun yalnızca bir yöneticinin görevden ayrılmasıyla yerine getirilemeyeceğini belirterek, hesap verebilirliğin kişilerin makamlarına değil, kanıtlanmış sorumluluklarına göre belirlenmesi gerektiğini söyledi. Eski müdür, kurumsal eksikliklerin ortaya çıkarılması ve benzer olayların önlenmesi için bağımsız ve kapsamlı bir soruşturma yürütülmesi, ardından somut reform adımlarının atılması çağrısında bulundu.

Kosova Gıda ve Veterinerlik Ajansı (AUV), gıda ve hayvan yemlerinin güvenliğine yönelik denetimler kapsamında, Sırbistan menşeli 5 bin 560 kilogram mısırın kullanımını ve satışını yasakladı. Laboratuvar analizlerinde, söz konusu mısırda Aflatoksin B1 seviyesinin izin verilen azami sınırları aştığı tespit edildi. AUV tarafından yapılan açıklamada, üç işletmeye yönelik işlem gerçekleştirildiği ve kontamine mısırların 29 Ekim 2026 tarihinde denetçilerin gözetiminde imha edildiği bildirildi. Açıklamaya göre, Kosova Ovası’ndaki Agro Com Sh.P.K. işletmesinde 3 bin 270 kilogram, Priştine’ye bağlı Prugoc’taki Thermo-1 Sh.P.K. işletmesinde 1.040 kilogram ve Shtime’deki “Te Hysi” işletmesinde 1.250 kilogram mısır imha edildi. Aflatoksin B1 (AFB1), bazı küf türleri tarafından üretilen ve özellikle mısır gibi tahılları kontamine edebilen zehirli bir madde olarak biliniyor. Bu toksine uzun süre maruz kalınması karaciğer hasarına yol açabiliyor ve kanser riskini artırabiliyor. Ayrıca, kontamine hayvan yemleri yoluyla Aflatoksin M1'e dönüşerek süte geçebiliyor ve tüketicilerin sağlığını tehdit edebiliyor. AUV, çiftçilere, üreticilere ve hayvan yemi ticareti yapan işletmelere ürünlerin menşeini ve izlenebilirliğini güvence altına almaları, uygun saklama koşullarını sağlamaları ve Aflatoksin B1 sınırlarını aşan mısırları kullanmamaları veya satışa sunmamaları çağrısında bulundu. Tarım, Ormancılık ve Kırsal Kalkınma Bakanlığı ile Gıda ve Veterinerlik Ajansı'nın, insan ve hayvan sağlığını tehdit edebilecek ürünlerin piyasaya sürülmesini önlemek amacıyla resmi denetimlere, laboratuvar analizlerine ve gerekli tedbirlere devam edeceği belirtildi. AUV açıklamasında, “Hayvan yemlerinin güvenliği, tüketici sağlığının ve tüm gıda zincirinin güvenliğinin korunmasında temel bir unsurdur” ifadelerine yer verildi.

Sefer Isufi, Kosova Cumhurbaşkanı Justina Shiroka-Pula’nın Askeri Danışmanı olarak atandı. Atama haberini sosyal medya hesabından duyuran Isufi, görevlendirmenin Cumhurbaşkanı’nın kararıyla gerçekleştirildiğini bildirdi. Kendisine duyulan güvenden dolayı onur duyduğunu ifade eden Isufi, görevine, Anayasa’ya ve ülkenin güvenlik ile savunma alanındaki stratejik çıkarlarına bağlılıkla hizmet etmeyi sürdüreceğini belirtti. Isufi, paylaşımında şu ifadelere yer verdi: “Bana duyulan güvenden dolayı derin bir onur duyuyorum. Görevime, Anayasa’ya ve ülkenin güvenlik ve savunma alanındaki stratejik çıkarlarına tam bir bağlılıkla hizmet etmeyi sürdüreceğim.”

Yakova’da bulunan bir silah deposundan 100’den fazla ateşli silahın çalınması üzerine Temel Savcılık tarafından soruşturma başlatıldı. Yakova Temel Savcılığı Sözcüsü Drin Domi, yaptığı açıklamada, olayla ilgili “Nitelikli Hırsızlık” suçundan soruşturma dosyası açıldığını bildirdi. Domi, Devlet Savcısının olayın aydınlatılması ve sorumluların tespit edilmesi amacıyla Kosova Polisine gerekli soruşturma işlemlerini yürütme yetkisi verdiğini belirtti. Savcılık Sözcüsü Domi, konuya ilişkin açıklamasında şu ifadelere yer verdi: “Bahse konu olayla ilgili olarak, Kosova Cumhuriyeti Ceza Kanunu kapsamında ‘Nitelikli Hırsızlık’ suçundan soruşturma başlatıldığını bildiririz. Devlet Savcısı, olayın aydınlatılması ve kimliği henüz belirlenemeyen kişi veya kişilerin tespit edilmesi amacıyla Kosova Polisine gerekli tüm işlemleri gerçekleştirme yetkisi vermiştir.” Olayın, 30 Ekim günü saat 18.00 sıralarında meydana geldiği bildirildi. İki kişinin polise başvurarak Yakova’da bulunan bir silah deposundan kimliği belirsiz kişiler tarafından 100’den fazla ateşli silahın çalındığını ihbar ettiği belirtildi. Kosova Polisinin 24 saatlik raporunda da olayın soruşturulduğu doğrulandı.

Kosova Polis Genel Müdürü Gazmend Hoxha, Başbakan Albin Kurti’ye gönderdiği istifa mektubunda, Mart 2023’ten 30 Ekim 2026’ya kadar görev yaptığı dönemde kurumun çalışmalarını ve elde edilen sonuçları değerlendirdi. Hoxha, görev süresince özellikle ülkenin kuzeyinde önemli güvenlik sorunlarıyla karşılaştıklarını belirterek, yasa dışı yapıların faaliyetlerine yönelik operasyonları, barikatların kaldırılmasını, suçla mücadeleyi ve 24 Eylül 2023’teki Banjska saldırısını hatırlattı. Ayrıca İbre-Lepenc kanalına yönelik saldırının soruşturulması ve şüphelilerin yakalanmasını da öne çıkardı. Organize suç, uyuşturucu ve silah kaçakçılığı, yolsuzluk, siber suçlar ve kripto para dolandırıcılığıyla mücadelede önemli sonuçlar elde edildiğini savunan Hoxha, Kosova’nın Avrupa’nın en güvenli ülkeleri arasında yer aldığını ve dünyada üçüncü sırada bulunduğunu belirtti. Görev süresinde cinayet, ağır suç ve soygun vakalarında da düşüş yaşandığını ifade etti. Soruşturmalardan öne çıkan rakamlar Hoxha’nın mektubunda paylaştığı verilere göre: Savaş suçları: 745 şüpheli hakkında 66 suç duyurusu başlatıldı, 62 kişi tutuklandı. Ayrıca 62 ceset ve 14 kemik parçası bulundu. Tefecilik: Mayıs 2024’ten itibaren 79 şüpheli tutuklandı, 40 polis operasyonu düzenlendi ve yaklaşık 90 adres arandı. Yaklaşık 8 milyon avro değerinde mal varlığına el konuldu. WHITE STAR ve SKYECC operasyonları: 37 kişi tutuklandı. Para, silah, araç ve diğer varlıklara yönelik el koyma, müsadere ve dondurma işlemlerinin toplam değeri 53 milyon 974 bin 918 euroya ulaştı. Hoxha, istifasını İpek belediyesine bağlı Vitomirica köyünde Arlinda Zekaj’ın öldürülmesinin ardından aldığı ahlaki sorumluluk kararı olarak nitelendirdi. Bir yöneticinin sorumluluğunun yalnızca bireysel eylemlerle sınırlı olmadığını, yönettiği kurumun standartlarını ve işleyişini de kapsadığını belirtti. İstifasının Kosova Polisini terk etmek anlamına gelmediğini vurgulayan Hoxha, kurumların bireylerden daha güçlü olması ve vatandaşların güveninin hesap verebilirlikle korunması gerektiğini ifade etti. Hoxha, mektubunun sonunda görev süresi boyunca gösterdikleri çalışma ve özveri nedeniyle Kosova Polisi personeline teşekkür etti.